| .Words (using Phonetic Key) | In DM script | Meaning in English | Meanings, phonetic variations & morphes in DM | Illustrative sentences using the word | Remarks & Notes |
| khaad | खाद.n. | sumptuous food. | तृप्त जेवण॑. | | |
| khaaDaa | खाडा.n. | herbal decoction. | कषाय. काढा. | आयुर्वेदाच ओखदाच खाडा कित्येकदपा कडू असलतरीन तला एक मादरी चोखोट वास असत॑. | |
| khaadee | खादी.n. | hand spun cotton cloth. | हातांत॑ केलते कापूसाच॑ कापड. | महात्मा गांधि सत्याग्रहाच कार्यक्रमांत॑ विदेशांत॑ केलते कापडाच बदिल खादीच कापड उपयोग कराला भारतवसींला प्रेरणा केले. | |
| khaaj | खाज.n. | itch. | कंड. | कंबळीपूचीच रोम अम्च आंगाला लागलतर॑ उदंड वेळ खाज होत असल॑. | |
| khaajaNe | खाजणे.vi. | to itch. | कंड होणे. | कंबळिपूचीला शिवून झालते खाजणे सोसाला होयनास्क॑ ते लेंकरू रडाला आरंभ केला. | |
| khaajivaNe | खाजिवणे.vt. | to scratch. | खाजिवणे. | | खाजविणे/खाजवणे in sm. |
| khaakee | खाकी.n. | brownish yellow or brownish green colour. | पिवळ॑ रंगाच बरोरकी हिरव॑ रंगाच बरोरकी ब्रौण रंग मिळिवलते एक प्रकारच रंग. | पोलीस अथवा सैन्यांच लोकांच "यूणिफोम" खाकी रंगाच कापडेंत असत॑. | |
| khaale | खाले.adv. | below. down. under. | खाले | ट्रेनांत जातान मझ॑ नातू केम्हाहीं वरच॑ बेर्तांतच निजल॑. खाले असाच बेर्तांत निजना. | खालीं/खाली in sm. |
| khaalee | खाली.adj. | empty. vacant. | काहीं नाहीते ठाम, अवस्था अस॑. | डब्बांतल॑ लाडू पूरा तो खाल्ला. अत्ता ते डब्बा खाली आहे. | |
| khaalee-basaNe | खाली-बसणे.fig. | to be unemployed. to be idle. | काम नाहीस्क॑/करनास्क॑ उग॑ असणे. स्वस्थ बसणे. रिकाम बसणे. | होतते चोखोट काम सोडूनटाकून अत्ता तो खाली बसलाहे. | |
| khaalevara~ | खालेवर॑.adv. | topsy-turvy. upside down. | उळटा | | खालवर in sm. वर-खाले पाह्यणे (met) means "to be perplexed". |
| khaaloon | खालून.adj. | from below. | खालेसून. | प्रति वेळ पायरी (पडतोरे) उतरून खाले याला होयनाम्हणून मला कायतरीन पह्जेतम्हा ते सामान खालून वर भिरकावून दे अस॑ मी मझ॑ बाईलीला सांगणे आहे. | |
| khaalpaT | खालपट.adj. | low lying or slopping (land). | खालच॑ तळांतल॑. पळ्ळमांत॑ असाच (जमीन). एक पटीस पळ्ळम असाच॑ (जमीन). | अम्च बिल्डिंग अम्च "एरियांतच" खालपट असाच ठिकाणंत आहे. तजमुळे थोर पाऊस/पौस आलतर पाऊसाच/पौसाच तेवढे पाणीईं अम्च घरापटीस एक नदीस्क येत असत॑. चोखोट वेळ एक थोर मोरी असामुळे पाणी पूरा तजांतसून जाते. | |
| khaamb | खांब.n. | a pillar. a post. | स्थंभ. | प्रहळादाचवर झालते र्रागांत॑ हिरण्यकशिपू तज राजवाडांतल॑ एक खांबाला गदांतसून जोरहोऊन बडिवून फाडताना तजांतसून नरसिंहदेव घोर रूपांत॑ प्रत्यक्ष झाले. | |
| khaamee | खामी.n. | deficiency. damaged. | उणे पडणे. | (1) अम्च पोरीला काय खामी आहे म्हणून तेनी संबंध ओपिंगटले नाहीत॑, हे अम्ही त्यंचकडे अवश्य विचाराम॑. (2) मझ काकाला डोळेच खामी आहे. तजमुळे तेनी रात्रीच वेळ कोठीन जात नाहीते. | |
| khaandaa | खांदा.n. | shoulder. | गळाच खालच भाग. | | |
| khaanDaNe | खांडणे.vt & vi. | to dig (on a surface/ground). | एक स्थलांत॑ कुंड काढणे. खोदणे. | शंभर फूट खांडूनपणीं पाणी आल॑ नाही म्हणून आड खांडणे राहतेकराला सांगटलों. | |
| khaanDaNe | खांडणे.vt & vi. | to hew. | फाडणे. | करनाटकाच बेळ्ळारी जिल्लांत॑ थोडपणीं नियंत्रण नाहीस्क लोकुंडाच (लोखंडाच) खनीच कामामळे पूरा जिल्ला खांडून सत्यनाश झालाहे. | |
| khaaNe | खाणे.vt. | to eat. | जेवण करणे. | | |
| khaaNe | खाणे.met. | to embezzle. | एमारिवून पैसा करणे. पैसा खाणे. पैसा गिळणे. | "सरकाराच पैसेचकी, खावूनगेलतर जाऊनदे" अस कित्येक लोक म्हणींगतात. असच सोडूनटाकलतर खजाना खाली होईल अणी अम्च "टेक्सेस"/कर॑ वाढेत जाईल म्हणून तेन्हाला अर्थ होतनाही. | |
| khaaNe-peeNe | खाणे-पीणे.n. | items for eating and drinking. | खायाचीं पीयाचीं पदार्थ. | ट्सुनामीच वेळ अम्ही रामेश्वरमांत॑ होतों. दोन दिवस खाणे-पीणे काहीं मिळनास्क कष्टि भोगलों. | |
| khaaNe-peeNe karaNe | खाणे-पीणे करणे.adv. | to eat and drink. to consume food items. | खायाच पदार्थ खाणे. | "तुम्ही खाणे-पीणे करींगून या पर्यंतीन मी इकडच अस्तों. पण, लोक्कुर येम॑". | |
| khaaNee | खाणी.n. | story. | कथा | "गोण वित द विंन्ड" हे सिनिमा तेच नावाच पुस्तकांत॑ सांगटलते खाणींतूं नंखरपणीं सरकनस्क॑ काढलतेकरतां पुस्तक वाचलतेयांस॑ सिनिमांतल॑ एक-एक दृश्यहीं पुस्तकांत॑ लिवलत्यास्कच वाटल॑. | कहाणी in sm. |
| khaaNee-baDivaNe | खाणी-बडिवणे.id. | to bluff. | लबाड सांगणे. | तो मनुषाला थोडपणीं विसंबाला नाही. शुद्ध खाणी बडिवतो. | |
| khaank | खांक.n. | arm pit. | कांख कक्ष. हात आंगाला मिळाच स्थल॑. | थोरळे बायका "स्लीवलेस" चोळी नेसींगून खांक दाखिवणे त्यंच वयाला अवमर्यादा केलास्क अस्ते. | काख in sm. |
| khaapar | खापर.n. | slate tiles. tiles. | ओडु॑ (tamil). घराच छप्पर घालाच एक साधन॑. | | |
| khaapar | खापर.n. | thick dried skin over a wound. | वाळलते घावाच व॑र झालते जाड चर्म / काताड. | उदंड दिवसाच नंतर॑ वाळून येत होतते घावाच खापर उकरून पुन्हाहीं व्रण करींगट्लाहे. | खपली in SM. |
| khaar | खार.n. | salt. | मीठ. | खारा-लस्सी म्हणजे मीठ घाट्लते लस्सी म्हणून अर्थ. पण, मीठाच बूंदी अणी मीठाच सेवाला अम्ही साधरण होऊन कारा-बूंदी, कारा-सेव म्हणून सांगतों. मला विचारलतर॑ खारा-बूंदी, खारा-सेव म्हणून सांगाम॑. | |
| khaaraa | खारा.adj. | saltish. savoury. | मीठाच स्वाद. | मला सादा लस्सीचपक्षा खारा-लस्सी अवडल॑. | |
| khaaraabhaath | खाराभात.n. | a saltish snack made of rice or rava. | काराभात. भातांत॑ अथवा र्रवांत॑ केलते एक मीठस्वादाच पदार्थ. काराभात. | कित्येक होटलांत मिळाच खराभातालीं उप्पीटालीं एकच स्वाद अस्त॑. | |
| khaaraalassee | खारालस्सी.n. | saltish buttermilk. | कारालस्सी. ताकांत॑ केलते पीयाच एक मीठस्वादाच पानीय. | | |
| khaaraasev | खारासेव.n. | a fried savoury made of channa flour. | कारासेव. चणाच पीठांत॑ केलते एक मीठस्वादाच तळलते पदार्थ. कारासेव. | खारासेवांतल॑ मिरेच स्वाद मला फार अवडल॑. | |
| khaaraT | खारट.adj. | having excess salt. | मीठाच स्वाद जास्ति असणे. | आज अम्च घरच कालवण खारट आहे. संपाकीण॑ दोनदपा मीठ घालूनटाकली की कायकी ! | |
| khaavoon-jaaNe | खावून-जाणे.vi. | to (physically) waste away. to go down in health. to get emaciated. | आंगाला बर॑ नाहीस्क॑ होऊन रोडे होणे. आंगाला क्षीण येणे. | तज आंग खावून गेलास्क आहे. रोग "कंट्रोलांत"/नियंत्रणांत॑ ठिवला नाही वाटते. | |
| khachaNe | खचणे.vi. | to collapse due to degradation. | खजणे. झिजून पडणे. | नदीच कांठांतल॑ खचून होतते पडतोरे बरोर प्हायनास्क॑ उतरतांतरून मी पांय चुकून पडलों. | |
| khaDaa | खडा.n. | gem. | खडे. रत्न. | तो नौ खडाच मुदी घालींगटलसाच मी पाह्यलों. | |
| khaDaa | खडा.n. | pebble. | एक ल्हान धोंडा. खडे. | | |
| khaDaa | खडा.n. | खडा n a small lump or bit of. | थोडच थोड. खडे. | नरसिंह जयंती दिवसी मठांत॑ वाढलते मंडिसांभारभाताला एक खडा मीठ उण॑ होत॑. | |
| khaDDaa | खड्डा.n. | a hole or depression. a pit. | गार॑. | | |
| khaDe | खडे.n. | gem. | खडा. रत्न. | | |
| khaDe | खडे.n. | pebble. | एक ल्हान धोंडा. खडा. | | |
| khaDe | खडे.n. | a small lump or bit of. | थोडच थोड. खडा. | | |
| khaDee | खडी.n. | squirrel. | कडी. | | |
| khaDesaakhare | खडेसाखरे.n. | lump sugar. | खडेरूपाच घट्टि साखरे | खडेसाखर खाल्लतर॑ गळांत॑ सांपडींगेल॑ म्हणून ल्हान लेंकरांस॑ ते खायाला मझ॑ बाईल सोडना. | खडीसाखर in sm. |
| khaDga~ | खड्ग.n. | dagger. | उणे लांबाच तलवार. | | |
| khaDsaakhare | खडसाखरे.n. | lump sugar. | खडेरूपाच घट्टि साखरे. खडेसाखरे. | | खडीसाखर in sm |
| khajaanaa | खजाना.n. | treasury. | धनाच भंडार | भारतांत॑ कोण्त राज्यांतीं एक नव सरकार येताना जुन॑ सरकार खजाना खाली करून ठिवलाहेत॑ म्हणून सांगणे सहजेच॑. | खजिना in sm. |
| khajaanji | खजानजि.n. | treasurer. | खजानाच जवाबदारिच मनुष. | | |
| khajaNe | खजणे.vi. | to collapse due to degradation. | खचणे. झिजून पडणे. | नदीच कांठांतल॑ खजून होतते पडतोरे बरोर प्हायनास्क॑ उतरतांतरून मी पांय चुकून पडलों. | |
| khalaas | खलास.adj. | finished. spent up. | समाप्त होणे. संपणे. वारणे. | | |
| khaLbaLaNe | खळबळणे.vt. | to rinse (after washing clothes). | कापड धुवला/धूला नंतर॑ पाणींत॑ बुचकळून शुद्ध करणे. | कित्ति सांगिट्ल तरीन अम्च कामवाली कापड बरोर धुवत/धूत न्होती. अर्धगछ खळबळून घालणामळे सोपाच वास कापडांत॑ केम्हाहीं येत होत॑. सांगून-सांगून पुरे झाल॑. नंतर॑ वेगळ॑ गेत नाहीस्क॑ अम्ही एक "वाषिंग मषीन" घेटलों. | |
| khammag | खम्मग.adj. | pleasant (smell, taste etc). | चोखोट (वास, स्वाद). घम्मग. | (1) घरांत खीर करत असताना खम्मग वास याच कारण वेळा उपयोग कराचमुळे. (2) उन्हाळाच काळांत॑ रात्रीच वेळ मझ खोलीच खिडकीवाटी याच मोगराच फूलाच खम्मग वास मला उदंड॑ अवडल॑. | खमंग/घमघमाट in sm. |
| khanD | खंड.n. | itch. | कंड. खाज. | दोन दिवसांतसून मला घसाच खंड होतहोत॑. नंतर, मीठाच पाणी खुळखुळ (गुळु-गुळु) केलांपिरी थोडक उणे झाल॑. | |
| khanD | खंड n | section or division. | भाग. विभाग. | | |
| khanD | खंड n | section or division in a book. | पुस्तकाच एक भग. कांड. | | |
| khanD | खंड n | continent. | भूखंड. | | खंडन in sm. |
| khanDaadree | खंडाद्री.n. | a medicinal paste made for administering to a recently delivered mothers. | बाळंतीणांला खायाला द्याच जीर्णाच लेह्य. | बाळंतीणाला खंडाद्री देलतर तिला जीर्ण शक्ति वाढते अणी वायूच उपद्रव उणे होते. ल्हान लेंक्रांलापणीं खंडाद्री देणे आहे. | |
| khanDanaa | खंडना.n. | refutation. rebuttal. | तर्क करून विरोध करणे. | | |
| khani | खनि.n. | mine. | विध-विध प्रकारच धातू भूमींतून खांडून काढाच ठिकाण. | भारतांत॑ सोनेच खनि एकच-एक ठिकाणांतच आहे. ते आहे, कर्णाटकांतल॑ रायचूर जवळच हट्टी. | |
| khanjiraa | खंजिरा.n. | a small percussion musical accompaniment. | संगीताच कार्यक्रमांत॑ उपयोग कराच एक ल्हान वाद्य. | | खंजिरी in sm. |
| khanth | खंत॑.n. | regret. remorse. | मनांतल॑ संकट. दुख. | | |
| khanth bhogaNe | खंत-भोगणे.vt. | to regret. to feel remorse. | मनांत संकट/दुख वाटणे. मनांत वाईट वाटणे. | | |
| khapalee | खपली.n. | thick dried skin over a wound. | खापर. वाळलते घावाच व॑र झालते जाड चर्म / काताड. | उदंड दिवसाच नंतर॑ वाळून येत होतते घावाच खपली उकरून पुन्हाहीं व्रण करींगट्लाहे. | |
| khara~ | खर॑.adj. | real. actual. true. | वास्तव॑. सत्य. निज॑ | हॉळिवूड नटी मेरिलिन मण्रोच खर॑ नाव नोर्मा जीन मोर्टनसन म्हणून होत॑. | खरा in sm. |
| kharaD | खरड.n. | residue sticking on the inside bottom of a vessel (immediately) after cooking. | चूलांतून उतरीवलते भांडीच बुडांत॑ चिकटून असाच पदार्थाच राड. संपाकाच भांडींत बूड बसलते पदार्थ. कषंडी. | मला तूपाच खरड, भांडींतल॑ भाजीच/उप्पीटाच खरड हे तेवढीन खायाला उदंड अवडल॑. | |
| kharaDaNe | खरडणे.vt. | to scrape. | चिकटलते उकरून काढणे. | लोणी ताऊन तूप केलते तेलतवांतून खरडून काढाच पदार्थाला अम्ही "कषंडी" म्हणतों. ते सार भाताच बरोर कालिवून जेवलतर॑ प्रमाद रूच अस्त॑. | |
| kharbooj | खरबूज़.n. | musk melon. | एक रीतीच फळ. दरबूज़. | उन्हाळाच दिवसी खरबूज़ाच पानक पीलतर॑ आंगाला हिंस॑ वाटेल॑. | |
| kharch | खर्च.n. | expenditure. | पैसाच वेच. | साळे उघडाच समय लेंकरांच पुस्तक घ्यालीं नव कापड शिवालीं खर्च जास्ति होईलम्हणून मी तलाम्हणून प्रतिवर्ष बारा महिनेच एक "रेकरिंग डेपोसिट अक्कौन्ट" बॉन्कांत॑ उघडणे आहे. | |
| kharch | खर्च.n. | expend. use up. | वापरून/उपयोग करून उणे होणे. | "मंडिसांभारभात जास्ति करनको म्हणून तुला मी तम्हाच सांगटलों. पाह, एवढ॑दनाच जेवण॑ झालांपिरीपणीं केलत्यांत॑ अर्ध खर्च होयनास्क॑ उरलाहे". | |
| kharchvech | खर्चवेच.n. | expenditure in general. unspecified expenditure. | वेच (अमुक कार्याला म्हणून नसाच॑). | बाह्येरच गामाला जाताना खर्चवेचाला म्हणून प्रत्येक होऊन पैसे हातराखणेला ठींगणे चोक्कोट॑. | |
| kharjoor | खरजूर.n. | dates. | मरुभूमींत॑ वाढाच एक झाडाच फळ | वाळलते खजूर पाहलतर॑ झुरळेस्क आहे म्हणून मझ॑ भाचा ते खायनाच खायना. | खजूर in sm. |
| kharkaT | खरकट॑.n. | food left untasted in the main dish after eating a portion of it from another dish. | भांडींत॑ उरलते उष्ट करनाते पदार्थ. | हे काळाच पोरींस॑ खरकटाचीं उष्टेचीं व्यत्यासपणीं कळना. | |
| kharkaTee | खरकटी.n. | vessels used for cooking to be washed. | संपाक केलांपिरी धुवामते भांडि. | | |
| khas | खस.n. | a type of grass whose fragrant roots are used for making screens to ward off summer heat. | एक वर्गाच गौत (गवत). हेज मूळांतून कराच पर्दा उन्हाळांत॑ ऊन सांभाळाला उपयोग होते. | | |
| khaskhasaa | खसखसा.n. | poppy seeds (used in cooking). | संपाकाला उपयोग कराच एक बीं | खसखसाच खीर पीलतर॑ मला घसाच कंड होईल॑. | खसखस in sm. |
| khasthaTTee | खसतट्टी.n. | screen made from khas roots. | खसाच मूळांतून केलते तट्टी / पर्दा. | मी गुलबर्गांत बॅकाच मॅनेजर म्हणून अस्ताना, ऊन्हाळाच चार महिनेहीं ऑफीसाच सगळ॑ खिड्कींतीन खस-तट्टी बांधून पाणी बडिवाच एर्पाड करूनटाकन॑. हेजमळे ऊन सांभाळणे मात्र नहो, दिवस पूरा काम करणार क्ळार्क /काष्यर असलते लोके ऑफीसांतच बस्तील॑ अणी तजमळे काम पणीन थोडक जास्ति होत होत॑ ! | |
| khathaa laagaNe | खता-लागणे.vi. | to rust. | लोहेंच/लोखंडाच वर्च भागाला वार॑ पाणी लागून होयाच हानी | समुद्राच कांठशी असाच बिलडिंगांत/बांधणींत॑ खिड्कीच कांब, घरांतल लोखंडाच सामान पूर्त (कबोड, फ़्रिड्ज, ग्रैन्डर वगैरा) लोक्कर खता लागून नासते. | गंजणे in sm. |
| khavaNe | खवणे.vi. | to cause allergic irritation/itching of the tongue/throat/skin etc due to contact with certain vegetables/leaves/cactus etc. | कित्येक सूरण/पेरंडे/कवीठ हेजामळे कंड होणे | कित्येक सूरण/पेरंडे/खवीट खायलतर तोंड/घसा खवल॑. ते एक विधाच "अलर्जी" म्हणूया. | खवखवणे in sm. |
| khed | खेद.n. | regret. remorse. | पश्चात्ताप. दुख॑. | | |
| kheDaaLoo | खेडाळू.adj. | rustic (person, behaviour etc). | खेडेगामाच॑ (मनुष, स्वभाव अस॑) | "एम्यूसमेंट पार्कांत" येणार किती-किती खेडाळू लोक॑ ; चार-पांच वर्षाच पोरींना कोठ पह्जे तरीन मुताला बसिवतात॑. | खेडूत/खेडाऊ/खेडोळ/खेडावळ/खेडाळ/खेडाळू/खेडवल/खेडवळ/खेडवाल/खेडवाळ in sm. |
| kheDe | खेडे.n. | village. | ग्राम॑. | अम्च देशाला स्वातंत्र मिळून साठ वर्षाच वर झालाहेतरीन अत्तापणीं पोणावांटा खेडेंत॑ शुद्ध केलते पीयाच पाणी मिळतनाही. | |
| kheer | खीर.n. | a sweet thin porridge. | एक गुळ्चीट पीयाच पदार्थ. पायसम. | सणाच संपाक म्हण्जे खीर असूनच अस्त॑. | |
| kheesaa | खीसा.n. | pocket. | जेब. | | |
| kheL | खेळ.n. | game. play. | खेळ. क्रीडा. | | |
| kheL-thamaaShaa | खेळ-तमाषा.n. | fun and frolic. | मस्तीच खेळ. | परीक्षाच वेळ येत आहे, खेळ-तमषा अग्गीन सरकिवून ठिवूनटाकून पुस्तक काढून वाचाला बैस अत्ता. | |
| kheLivaNe | खेळिवणे.vt. | to make someone play. | दूसरेंला खेळिवणे. | | खेळवणे/खेळविणे in sm. |
| kheLivaNe | खेळिवणे.id. | to make an ass of someone. | वेगळांला बुद्दु करणे. | तजबरोर बोलतानकी संपर्क ठींगतानकी दत्तन असाम॑. कां म्हण्जे, वेगळ्यांस॑ खेळिवाच स्वभाव तला आहे. | |
| kheLkor | खेळकोर.adj. | playful. | खेळ अणी विनोद स्वभावाच॑ | | खेळकर in sm. |
| kheLNe | खेळणे.vi. | to play. | खेळणे. | दोन वर्षाचपुढे साय्ना नेहवाल बाडमिनटनांत॑ विश्वांत॑ दुसर॑ स्थानांत॑ होते. पण, गेल वर्षी ल्हान-ल्हान घावांमुळे त्यंच खेळण्यांत॑ थोड कम्मी पडले. | |
| kheLNe | खेळणे.n. | toy. | खेळाच सामग्री/सामान. बावोलि. भावोलि. | कित्येक लेंकरांस॑ त्यंच खेलणे चूरपणीं मोडनास्क॑ दत्तन ठींगाच दंडक ल्हानपणांतूनच अस्त॑. | |
| khep | खेप॑.n. | (this) time, occasion, instance, turn ,trip etc. | हे वेळ. हे दपा. यंदा. | "हे खेप॑ मला पैसे द्याला सोड, अण्खीएक खेप॑ तू दे". (2) "हे खेप॑ अम्ही अमेरिकाला जाऊन सूनाच बाळांतपणे पाह्यींगतों, तुम्ही नंतर जांत॑" | |
| kheth | खेत.n. | farm. | क्रिषि कराच भूमि | | खेत/शेत in sm. |
| khethee | खेती.n. | agriculture. | क्रिषि. | | खेती/शेती in sm. |
| khev | खेव.n. | a hidden scheme to cause mischief. | लप्पून/गूढ होऊन कराच उपद्रव खोडीच उपाय॑. | संपाकघराच मागच भाजीपाला अण्खी फूलाच झाडाला दिवसोडी आडांतून/आडांसून पाणी शेंदून घालाच काम मझ डोस्केवर ढकळाला मझ भाऊंडे केलते खेव मला थोडपणीं अवडल॑ नाही. | |
| khiDkee | खिडकी.n. | window. | भिंतींत॑ वांरे-उजाड याला कराच एक व्यवस्था. | | (1) उजाड in DM means 'light' whereas it is उजेड in sm. (2) उजाड in sm means desolate, barren, uninhabited. |
| khiLaa | खिळा.n. | nail. | आणि (tamil). | भिंतींत॑ खिळा बडिवताना चुकून सुत्तील मझ॑ बोटाला नीट बडिवल॑ ! | |
| khiLee | खिळी.n. | bolt. latch. | कोंडी. तापा (tamil). | रात्रीच वेळ खिडकीच खिळा कसकी उघडींगून चोर्टा घरांत॑ घूंसला. | |
| khiLee | खिळी.n. | a metal or wooden cross-bar for securing a door. | कवाड दत्तन झांकून ठिवाला लोकुंडांतकी (लोखंडांतकी) लांकडांतकी केलते अडव॑-पट्टी. | घरांत॑ चोर्टा पडलानंतर॑ अम्ही मागलेहीं पुढलेहीं कवाडाला लोहेच खिळी घाटलों. | |
| khinDaar | खिंडार॑.n. | a small gap. a small crack. | छेद. | कित्येक ल्हान लेंकरे केम्हीन खिंडारांत॑ बोट घालतील॑. तथे किडू असाला संभव आहेतकरतां जाग्रतान॑ असाम॑. | खिंडार in sm means "a large breach, break, gap, or opening ; a lane or pass between fields" etc. |
| khisaa | खिसा.n. | a pocket in a shirt, pants etc. | जेब. जोब. | | |
| khismis | खिसमिस.n. | raisins. dried grapes without pips. | किसमिस. वाळलते द्राक्षे. | साधारण म्हणून नित्य देवाच नैवेद्याला अम्ही खिसमिस अणी खडेसाखरे ठिवतों. | |
| kho-kho | खो-खो.n. | name of a game. | एक खेळाच नाव. | | |
| khobare~ | खोबर॑.n. | dried copra. | वाळलते नारळ॑. खोब्र॑. खोवर॑. कोवर॑. बुडबुडा. | सोलनाते वाळलते नारळाच आंत॑ खोबर॑ "बुड-बुडा" अस॑ शब्द करा करतां तला "बुड-बुडा" म्हणूनपणीं सांगतों. | |
| khobare~ | खोबर॑.n. | coconut kernel. | हिरव॑ नारळाच आंतल॑ पंढ्र॑ रंगाच पदार्थ. खोब्र॑. खोवर॑. कोवर॑ | इड्ळील्हीं सादा-दोसेल्हीं (धिरडेल्हीं) खोबरेच चट्णी तोळ्लावींगून (तोंडलाहींगून) खाल्लतर॑ बेष असल॑. | खोबरे in sm. |
| khobre~ | खोब्र॑.n. | dried copra. | खोबर॑. खोवर॑. कोवर॑. वाळलते नारळ॑. बुडबुडा | | |
| khobre~ | खोब्र॑.n. | coconut kernel. | हिरव॑ नारळाच आंतल॑ पंढ्र॑ रंगाच पदार्थ. खोबर॑. कोवर॑ | | |
| khoDee | खोडी.n. | mischief. prank. | चेष्टा. चिलमिष॑. | साधारणहोवून बायका पोरींचपक्षा दादिगा पोरे जास्ति खोडी करतील॑. | |
| khoDeekor | खोडीकोर.adj. | mischievous (person). | सदा खोडी करणार. | | खोडकर in sm. |
| khojaa | खोजा.n. | eunuch. | नपुंसक. दादिगांचीं बायकांचीं अवयव असाच लोके. अलि (tamil). | | |
| kholagaa | खोलगा.n. | a bin for storing grains. | धान्य दत्तन ठींगाच थोर डब्बा. | | खोलगा ordinarily means a pit or a hollow or a cavity. |
| kholi | खोलि.n. | room. | खोलि. | गेल वार चेन्नैला एक वराडाला जाऊन अवस्था भोगून गेलों. वराडाच छत्रांत॑ मला मिळ्लते खोलींत॑ ए.सी. की फॅन की (फंका की) होत नाही, अणि तिकडल॑ विपरीत उन्हाळांत॑ तरपडून गेलों. | |
| khonchaNe | खोंचणे.vt. | to pierce with a sharp end. | टोंचणे. | कोणावर केस चालतहोतकी तो एक दिवस न्यायादीशाला सूरी घेऊन खोंचूंटाकला अणी चुकून पळाला पाह्यला. झालतर तला धरले. | |
| khonkaLaa | खोंकळा.n. | cough. | घसांत होयाच उपद्रवामळे होयाच असुख. | खोंकळा आलतर॑ दुसरेंस॑ तंटा होयनास्क॑ असाला अम्च तोंडासमोर एक रुमाल धरींगणे चोखोट॑. | खोकला/खोखला in sm. |
| khonkaNe | खोंकणे.vi. | to cough. | खोंकळा येणे | ओखद पीवूनपणीं खोंकणे राहीलनाहीतर॑ समच एक चोक्कोट डोक्टराचकड॑ (वैद्याचकड॑) जाऊन एक्स-रे काडींगणे चोखोट॑. | खोकणे in sm. |
| khooN | खूण.n. | a mark of identity. | बरोर कळींगाला सहाय कराच चिन्ह. | | |
| khoTaa | खोटा.adj. | counterfeit. | नकली. | सुमार पन्नास वर्षापुढे, म्हण्जे एकोणीसशे साठां मध्ये (1960 या मध्ये) कोयंबतूरांत झालते खोटा नोटाच खाणी ते काळाच एक थोर विशेष होत॑. | |
| khovaa | खोवा.n. | a sweet preparation of milk thickened to a semi-solid state. | कोवा. दूध घट्टि करून तय्यार कराच एक गुळ्चीट पदार्थ ; | | खवा in sm. |
| khovaNe | खोवणे.vt. | to insert. to tuck in. | अटकिवून ठिवणे | (1) तिज नणंदाला पाह्याला जायापुढे तिन॑ दोन मोळम फूल॑ घेऊन केसांत॑ खोयींगून गेली. (2) पूजाला बसाचपुढे कासोटा मागेपठीस बरोर खोयींगट्लाहेसका म्हणून पाह्यींगे. | खोचणे/खोसणे in sm |
| khovare | खोवर॑.n. | dried copra. | कोवर॑. खोबर॑. खोब्र॑. वाळलते नारळ॑. बुडबुडा. | | |
| khuLukhuLu | खुळुखुळु.n. | gargle. | गुळु-गुळु. पोटांत॑ उतरिवनास्क॑ गळांत॑ पाणी लागिवणे. | दोन दिवसांतसून मला घसाच कंड होतहोत॑. नंतर, मीठाच पाणी खुळुखुळ केलांपिरी थोडक॑ उण॑ झाल॑. | |
| khuNaavaNe | खुणावणे.vt. | to indicate by a sign. | खूण करून कळिवणे. | दुकानांत मला एक 'डिसैनाच' रेशमाच लुगडे फार अवडल॑. मझकडे पैसे उणे पडल॑ म्हणून ते खुणावून वेगळ॑ ठिवाला सांगून आलें. | |
| khunTee | खुंटी.n. | a wooden peg (fixed to a wall) for hanging cloth, bags etc. | कापड, पिशवी असलते अडकिवून लोंबिवाला भिंतींत॑ असाच एक कट्टाच साधन॑ | ल्हान ग्रामांत असणार त्यंच धोतर/धोती, लुगड॑, पेंन्ट-षर्ट तेवढीन भिंतीत॑ असाच एक खुंटींत अडकिवून ठिवतील॑. | खुंटी/खुटी in sm. |
| khunTee varla~ kaavaLaa | खुंटी व॑रल॑ कावळा.id. | an idiom meaning "a person in a great hurry for everything". | " अग्ग्यालीन (सग्ळ्यालीन) अवसर भोगाच मनुष", हे अर्थाच एक शब्दालंकार. | | The literal meaning being, "a crow on a peg". |
| khushee | खुशी.n. | pleasure. delight. | संतोष. आनंद. | | |
No comments:
Post a Comment