d (द) 1 (da*va~ to deerghashvaas)

.Words (using Phonetic Key)	In DM script	Meaning in English	Meanings, phonetic variations & morphes in DM	Illustrative sentences using the word	Remarks & Notes
daa	दा.ind.	a particle used as a conjunction ( with numerals etc.) to denote number of times, counts etc.	दपा. दफा. एक कार्य किती वेळ झालाहे हे दाखिवाला जोडाच शब्द.
daabaNe	दाबणे.vt.	to intimidate. to browbeat. to admonish (in a harsh tone).	दटावणे. र्रागांत॑ हाक्का मारणे/शिवा देणे.
daabaNe	दाबणे.vt.	to press. to compress.	चेंपणे.
daabhaNaa	दाभणा.n.	a large needle used for stitching gunny-sacks etc.	गोणी शिवाला उपयोग कराच एक मोट्ठ॑ सूई.	उदंड उपयोगाच साधन म्हणून दाभणा दत्तन काढून ठिवतोंतरीन आवश्याच वेळेला ते लोक्कुर मिळना !
daadaagiree	दादागिरी.n.	bullying.	धमकी देणे.	कॉळेजांत नव होऊन मिळलते ते पोराला कसलते दादागिरी दाखिवलतरीन समाळींगून जायाच सामर्थ्य आहे म्हणून तला कोणीन तंटा कराला झाल नाही.
daaDeevaalaa	दाडीवाला.n.	a man with a beard.	दाडि असाच मनुष	लेंकरूविणी असताना मला दाडावालांस पाह्यलतर॑ अनाय भें वाटत होत॑.	दाढीवाला in sm.
daaDi	दाडि.n.	beard.	गालांत॑ वाढाच केंस	तुरकडे लोके मीशा ठीवंगनास्क॑ दाडि मात्र ठीवंगून अस्तील॑.
daadigaa	दादिगा.n.	a man.	दाद्ग्या. मनुष. पुरुष.	अग्गि रेल्वे-स्टेशनांतीन टिकट घ्याला दादिगांसीन बायकांसीन वेगळ॑-वेगळ॑ पंक्ती असत॑ म्हणून कित्येक दादिगालोके त्यंच बायकांला बायकांच पंक्तींत होठाकीवून टिकट घेऊनटाकतात॑.
daadigaa	दादिगा.n.	male.	पुल्लिंग	गेल वार अम्च घर्च कुत्र पिल्लू घाटले/प्रसवले. त्यांत॑ दोन दादिगा कुत्रेईं दोन बायको कुत्रेईं होते.	used in grammatical sence.
daaeed	दाईद.n.	a relative who is entitled to a share in an inheritance.	आस्ताच भागांत॑ (वांटा व॑र) अधिकार असाच सोयरीक. दाईज. दायीद. दायाद.	मझ॑ सोयरीक एकलेंच कुटुंबांत गेल तीन पिढी पसून आस्त वांटलेच नाही. अत्ता दाईदां मध्ये ते कस॑ वांटणे म्हणून भांडा-भाडी होत आहे.
daaeej	दाईज.n.	a relative who is entitled to a share in an inheritance.	आस्ताच भागांत॑ (वांटा व॑र) अधिकार असाच सोयरीक. दाईद. दायीद. दायाद.	अम्च॑ काळाच नंतर॑ दाईजां मध्ये आस्ताच व॑र भांडणे होताने म्हणजे अम्ही वांचून अस्तानच "विल" तय्यार करून ठिवणे चोक्कोट.
daah	दाह.n.	thirst.	तान. पाणी पीयास्क॑ वाटून जीव्ह वाळणे. जीव्हाळा.	पाणीच दाह वाटलते कावळाच खाणींत॑ ते कावळा एक-एक धोंडा मडकेंतल॑ पाणीच आंत घालून, पाणी वर आणिवले.
daakhivaNe	दाखिवणे.vt.	to show.	डोळेला कळिवणे.	अम्ही बेलगामांत असताना शनिवार शनिवार "बालक्रिष्णा" थियेटरांत॑ इंग्ळीष सिनिमा दाखिवाच मध्य-मध्ये जाऊन पाह्त होतों.
daakhivoon deNe	दाखिवून देणे.vt.	to expose.	रहस्य दुसरेंला कळिवणे.	कपट सन्यासी नित्यानंदाच अवघड काम पोलीसाला दाखिवून देलते तजेच एक चेला म्हणून सांगतात॑.
daakShaNya~	दाक्षण्य.n.	patronisation. (accommodating) politeness.	मोट्ठ॑पणांत॑ दूसरेंकडे वागणे.	मझकडे पैसा भरून नाही म्हणून तुम्ही मला दाक्षण्य दाखिवाच आवश्य नाही. मझ॑ विषय मीच समाळींगतों.
daakShaNya~	दाक्षण्य.n.	obligation from abashedness.	संकोचाच स्थितींतून होयाच दाक्षण्य.	वाचणेंत उदंड षाणा आहेतरीन, तज सामर्थां विषीन कोण तरीन बोलाला आरंभ करलतर॑ फार दाक्षण्य भोगून कोणाकडीन बोलनास्क॑ राहूनजाईल तो.
daaL	दाळ.n.	split pulse.	दाळीच दाणे.	गेल वर्ष दाळाच मोल एकदम वाढल॑ तरीन हे वर्ष थोडक उणे झालाहे.
daaL thaandooL	दाळ-तांदूळ.n.	grocery.	संपाकाच सामग्रि. मीठ-मिरे. जिरे-मिरे. किराणा.	थोर-थोर सूपर-मार्कट उघडलतर॑ ल्हान-ल्हान दाळ-तांदूळाच दुकान झांकाला साध्यता आहे म्हणून "वालकार्ट" सार्खल॑ दुकानाला अम्च॑ देशांत उघडाला सरकार सोडत नाहीत॑.
daaLimb	दाळिंब.n.	pomegranate.	एक रीतीच पंडू.	हे जवळ बीं नाहीते दाळिंब भरून उणे मोलाला मिळत आहे.
daallaa	दाल्ला.n.	husband.	दल्ला. पती. यजमान.		दादला/नवरा in sm.
daampathya~	दांपत्य.n.	marital status.	वराड झालते स्थिती.	दांपत्य जीवनाला प्राधान्य देनाते समुदाय लोक्कुरच अवघड स्थिलीला जाऊन पोंचल॑.
daan	दान.n.	charity.	दान-धर्म.	कुंतीपुत्र कर्ण दान देणेंत थोडकीन संकोच दाखिवनात॑ म्हणून त्यांस "दानशूर कर्ण" म्हणून सांगतात.
daan	दान.n.	donation.	उदारांत॑ द्याच पैसा. बक्षीस.	श्रिंगेरी मठ बंगळूरांत हेजवळ आरंभ करलते कॅन्सर हॉपिटल बांधाला अनेक लोके दान करलाहेत॑.
daan dharma~	दानधर्म.n.	charitable acts.	दान द्याच॑.	मझ॑ पणजा भरून दानधर्म केलाहेत म्हणून त्रावनकोर संस्थानाच महाराजा त्यांस "उदारशिरोमणी" म्हणून बहुमान केले.
daanDagaa	दांडगा.adj.	a fat man.	मोट्ठ॑ आंगाच मनुष.	बंगळूरांतून डेल्हीला मी प्ळेनांत जाताना मझ॑ बाजूच सीटांत एक दांडगा मणुष बसल्होतामळे मला अवसर॑-अवसरांत॑ कुर्सींतून उठणे फार कष्ट झाल॑.	masculine gender
daanDagaa bokaa	दांडगा-बोका.adj.	a fat moron.	एक दांडग॑ ढेंग॑.
daanDage~	दांडग॑.adj.	fat.	मोट्ठ॑ आंगाच॑.	आफ़्रिकांतल॑ हत्ती भारताच हत्तीच पक्षा दांडग॑ अस्त॑.	neuter gender.
daanDagee	दांडगी.n.	a fat woman.	मोट्ठ॑ आंगाच बायको.	आंगाला हानी होयाच "रिफैन्ड फ़ुड" खाऊन खाऊन दांडगी झालते भरून बायकांस अमेरिकांत पाव्हूया.	feminine gender.
daaNe	दाणे.n.	grain.	धान्य. धान.	अम्ही लेंकरे जेवून उठताना ताटांत एक दाणे पणीं उरिवताने म्हणून अम्च॑ आजी केम्हाहीन सांगतील॑.
daaNe	दाणे.n.	a seed. anything resembling a single seed, grain or corn.	बीं, मक्का जोळा असलत्याच एक दाणे.	मक्काच बुट्टा कोळसाच विस्तूंत॑ नुस्त भाजून लिंबू पिळून मीठ लावून खाताना एक एक दाणे खायाला कित्येक लेंकरांस अवडल॑.
daaNe	दाणे.n.	a single bead or pearl.	नगांतल॑ एक मोती.	एकदाणेच माळांत॑ वेगळ॑ विध-विधाच पोती विना सोनेच एक दाणे पणीन ओवून असल॑.
daaNe	दाणे.n.	a pomegranate pip.	दाळिंबाच बीं.	अत्ता याच "हैब्रिड" दाळिंबाच दाणेंत बीं असत नाही.
daansheel	दानशील.n.	generous minded.	दान द्याच स्वभाव. दानशूर॑.	ल्हानपणांतूनच स्वार्थ स्वभाव नाहीस्क॑ वाढिवलत्यांस दानशील मन्न अपाप येणेंत संदेहच नाही.
daanshoor	दानशूर॑.n.	generous minded.	दान द्याच स्वभाव. दानशील.	महाभारत युद्ध आरंभ होयाच पुढे एक गरीब ब्राह्मणाच रूपांत॑ येऊन देवेन्द्र दानशूर कर्णाकडून त्यंच कवच-कुंडल दान विचारून घेऊनगेले.
daanth	दांत.n.	tooth.	दांत.	पाष्टे उठून दांत घासनास्क॑ काहीं खाऊन पीवून करताने.
daanthsooL	दांतसूळ.n.	tooth-ache.	दांत दुखणे.	दांतसूळ सोसाला झाल नाहीतर॑ लवंग दांताला लागींगून ठिवलतर॑ थोडक उणे होईल.
daar	दार.n.	door.	कवाड. द्वार.	देऊळाच आंत वेघाच दाराच दोन पटीसीन द्वारपालकांच प्रतिमा असल॑.
daar	दार.n.	passage. means of access.	वाट.
daar	दार.n.	an option or choice (for a getaway, action etc).	गेत॑. वाट.	गेल॑ वर्ष मला पैसाच उदंड (उजंड) कष्ट झाल॑. वेगळ॑ दार नाही म्हणून तो सांगाच बड्डीला पैसा रीणांत काढामते पडल॑.
daaridya~	दारिद्य.n.	poverty.	दरिद्रपण.	दारिद्य अवस्थांत वाढलत्यांस पैसाच मोल केम्हीन विसरना.
daaroo	दारु.n.	liquor.	मद्य. नशाच द्रव्य.	सरकाराच नियमाप्रकार साळेंच जवळ दारूच दुकान उघडताने म्हणून आहे.
daaT	दाट.n.	crowd. a throng.	गुंप. दाटे. धाड. धाट.		दाटी/दाट in sm
daaTe	दाटे.n.	crowd. a throng.	गुंप. धाड. धाट. दाट.	कुमरन अणी "नल्ली" असल॑ दुकानांत सदा दाटे अस्ते. दुपारा पणीं तथे लुगड॑ घेजोरी पुरे-पुरे वाटून जाते.	दाटी/दाट in sm
daavaNi	दावणि.n.	half-sari worn by girls.	परकोर-पदर.	हे काळांत॑ सलवार-कमीज़ाच जास्ती उपयोगा मळे बायका पोरींच मध्ये दावणी नेसाच दंडक फार उणे झालाहे.	from Tamil.
daaya~	दाय.n.	inheritance.	वारस॑.	तला भरून दाय मिळ्ळतरीन अवघड स्वभावाच मनुष झालतेकरतां मिळ्ळते पूरा लोक्कुरच हाळ करूनटाकला.
daayaad	दायाद.n.	a relative who is entitled to a share in an inheritance.	आस्ताच भागाच व॑र अधिकार असाच सोयरीक. दाईद. दाईज. दायीद.	आस्ताच भागाच व॑र अधिकार असाच सोयरीक. दाईद. दाईज. दायीद. uis संपादलते पैसे पूरा कंजूसविणी खर्च करनास्क॑ ठीवींगल्होता म्हणून अग्गि सोयरीकीन तला मष्किरी करत होतेतरीन मराच वेळी अग्गिदनीन अम्हीच तज दायाद म्हणून सांगींगून भांडाला आरंभ करले.
daayabhaag	दायभाग.n.	share of inheritance.	दाय अथवा वारसांतल॑ भाग.
daayakaTTam	दायकट्टम.n.	an indoor game similar to Ludo.	लूडो सार्खल॑ एक खेळ.		from Tamil.
daayeed	दायीद.n.	a relative who is entitled to a share in an inheritance.	आस्ताच भागाच व॑र अधिकार असाच सोयरीक. दाईद. दाईज. दायाद.
dabhaNaa	दभणा.n.	a packing needle used for stitching gunny or any thick cloth.	गोणि अथवा जाड कापड॑ शिवाला उपयोग कराच एक मोट्ठ॑ सूई.	एकदफा दभणा वापरून नंतरशाला असूनदे म्हणून दत्तन काढून ठिवतोंतरीन, पुढच॑ आवश्याला कित्ती हुडकलतरीन ते मिळना.
dabivaNe	दबिवणे.vt.	to suppress.	दडपणे.	मझ॑ ऑफीसांत काम करत होतता एकला उघड-उघड॑ पैसा गिळत होता. तला एवढ॑ धैर्य होत॑ म्हणजे, चोरीच काम दबिवाला पणीन वाटल॑ नाही.
dabivaNe	दबिवणे.vt.	to repress. to put down by force.	पुढे अथवा वर येईनास्क॑ करणे.	दक्षिण आफ्रिकाच श्वेत-सरकार तिकडल॑ स्थानीय नीग्रो लोकांस अनेक वर्ष अपारतैड संप्रदायांत दबिवून ठिवल्होते तरीन, नंतर॑ नेल्सन मंडेलाच नेतृत्वांत झालते समरामळे ते नीच संप्रदाय काढूनटाकामते पडल॑.
dabivaNe	दबिवणे.vt.	to force down. to compress. to press down.	चेंपून दडपणे.	उंशींत आवश्यापक्षा जास्ती कापूस दबिवून ठिवलते करतां मला गळाच लचक झालाहे.
dabivoon THivaNe	दबिवून ठिवणे.vt.	to gag.	बोलाला सोडनास्क॑ करणे.	ऑफीसांत होयाच पैसेच घोटाळा विषीन मला अग्गीन कळल म्हणून बाह्येर कोणाकडीन सांगताने म्हणून मला दबिवून ठिवलाहेत॑.
dabivoon THivaNe	दबिवून ठिवणे.id.	to suppress facts.	विषय बाहेर येईनास्क॑ करणे.	एक-एकदपाहीं नव॑ कक्षीच सरकार येताना जुने सरकार दबिवून ठिवलते घोटाळा अग्गीन बाह्येर काढून त्यंच व॑र सी.बी.ऐ. केस चालिवणे सर्व साधारण झालाहे.
daDapaNe	दडपणे.vt.	to stuff.	दबिवणे.	गेल महिना मझ॑ बहिणीच नातूंडे अमेरिकांतून अम्च॑ घराला आलतम्हा खायाला धिरडे देलों. उजव॑ हाताच बोटावाटे चूर चूर करून खायनास्क॑ धिरडे दोन हातांत धरींगून तोंडांत दडपाच पाव्हून अम्ही अग्गीन हांसलों. तिकड॑ "सब्वे" दुकानांत मिळाच थोर "सॅन्डविच" दोन हातावाटे तोंडांत दडपून दंडक झाल-ते-करतां तस खातात म्हणींगट्लों.
daDapaNe	दडपणे.vt.	to compress.	दबिवणे.	उंशींत आवश्यापक्षा जास्ती कापूस दडपून ठिवलते करतां मला गळाच लचक झालाहे.
daDdaD	दड-दड.n.	imajery of things tumbling down or happening in a quick cascade.	दड-दड.	मझ॑ बरोर ऑफीसांत काम करणार एकले एक दिवस पायरी उतरताना पांये चुकून दड-दड्शी पडून थोर घाव लागींगट्ले.
dagaa	दगा.n.	deceit. dishonest behaviour.	कपट. कपटांत॑ वागणे.	किराणा/मळिगे अण्खी भाजीपाला विकणार भरून दन॑ झोकींत दगा करतात. तूकम करून द्याचांते पांच पर्सन्ट (5%) पतोरी उणे अस्ते.
dagaa karaNe	दगा करणे.vt.	to deceive others.	एमारिवणे.	नेता लोकांमधे उदंड दन दूसरांना/दूसरेंला दगा करून व॑र आलते लोकीहीं असतात॑. त्यंचकडे जागृतान वागाम॑.
dagaa paavaNe	दगा पावणे.vi.	to be deceived by others.	एमत्तम होणे.	हे काळांत जागृतांत॑ असल तरीं अम्ही दूसरें कडे दगा पाव्हूया.
dagaakhor	दगाखोर.adj.	a cheat. a fraud.	लबाड मनुष.	दगाखोर असून पैसे करून, दान-धर्म करणे महत्वाच गोष्ट नहो.
dahaa	दहा.n.	ten.	नौवाच नंतरच संख्या.	रावणासुराला दहा मुख आहे म्हणून तला दशमुख म्हणूनीन नाव आहे.
dahana~	दहन॑.n.	cremation.	मृतदेह/मढ॑ जाळणे.	मृतदेहाला दहन कराला हे काळांत "इलक्ट्रिक क्रिमटोरियम" वापराच जनच जास्ती.
dahana~	दहन॑.n.	burn.	जाळणे.	खांडव-वन दहन करलते उप-कथा महाभारतांत आहे.
dahana~	दहन॑.n.	digestion.	पोटांत॑ जेवण जीर्ण होणे.	रात्रीच वेळ पोट भरून जेवलतर॑ दहन होईना म्हणून वराडाच पुढल॑ दिवसच॑ रात्री होयाच जानवासाच जेवण मी करना.
dahanashakthee	दहनशक्ती.n.	capacity to digest.	जीर्णशक्ति.	वय॑ होतान-होतान अम्च॑ दहनशक्ती उणे होत जाईल म्हणून पोट भरून जेवनास्क॑ थोडक उणे जेवलतर॑ आंगाला चोक्कोट.
dahee*	दहीं.n.	curds.	विरदलते (विरजलते) दूध.	(1) उन्हाळाच महिने दहीं भात खायाच पक्षा ताक भात भात खाल्लतर॑ आण्गाला चोक्कोट. (2) हिंवाळाच महिनेंत॑ दूध विरदून दहीं होम॑ म्हणजे नंखर जास्ती दहीं घालून ढवळलतर॑ पुरे.
dahee*vaDaa	दहींवडा.n.	a preparation of vada in curds.	उडिदाच वडा दहींत॑ घाट्लते.	दहींवडा खाताना तजांत थोडक बूंदी घालून खाल्लतर॑ बेष असल॑.
daivaadheene~	दैवाधीन॑.n.	God's grace.	देवाच अधीन. देवाच अनुग्रह.	मझ॑ बाईल तिज अत्या अणी मावशी यंच बरोर नैमिशारण्याला जाऊन पर्तून बंगळूरला येताना नागपूर स्टेशनांत ट्रेनांतून उतरून कायही घेत असताना ट्रेन दिडीरशी निघले. ट्रेनांत वेघाला म्हणून कित्ती वेगान पळूनपणीन तेला कवाडाच कांब धरून आंत वेघाला झाल नाही. नंतर॑, दैवाधीन, कोणकी तिज हात धरून तस्च उचलून बंडीच आंत ओढून (होढून) घाटले.
dakhalpaTTee	दखलपट्टी.adj.	an alienated person. a person who is kept out.	सरकिवून ठिवलते मनुष.	म्हातारा/म्हातारी झाला व॑र लोंक-सून अणी लेंक-जामाई तेन्हाला दखलपट्टी करूनटाकतील म्हणून संदेह असाच लोक 70/75 वर्षाच वय होतां-होतां वृद्धाश्रमांत मिळाच विषीन योचना करतील॑.	from Kannada.
dakShiN	दक्षिण.n.	south.	एक दिक्/दिशाच नाव. उत्तराच विरुद्ध दिक्/दिशा.	द्राविड वर्गाच भाषा दक्षिण भारतांत जास्ती बोलतात॑.
dakShiNaa	दक्षिणा.n.	monetary offerings to a priest for performing a religious ritual.	पूजाकार्य कराला आचारेला द्याच पैसा.	जुने काळांत आचारेंस दहा दहा रुपे दक्षिणा म्हणून देत होतते ठामी हे काळांत शंभर शंभर रुपे देमतेस्क आहे.
dakShiNaayana~	दक्षिणायन॑.n.	the period of six months ending with Makara Sankaranti, covering the apparent movement of the Sun towards the south.	मकर संक्रांती पर्यंतीन सूर्य दक्षिणाला सरकास्क दिसाच सहा महिना.	महाभारत युद्धांत॑ भीष्म पितामहा दक्षिणायन होया पर्यंतीन शर-शयनांतच होते.
dakShiNee	दक्षिणी.adj.	relating to the south. southerly.	दक्षिणाला संबंध झालते.	दक्षिण प्रदेशांत बोलाच मराठीला अम्ही दक्षणी मराठी म्हणून सांगतों.
daL	दळ.n.	an organisation of a group of people set up with a stated agenda.	प्रत्येक आदेशाच व॑र स्थापना केलते लोकांच (जनांच) मंडळ.	राष्ट्रीय जनता दळ, हे पार्टी बीहार देशाच बाहेर जास्ति प्रसिद्ध नाही.
daL	दळ.n.	petal of a flower.	फूलाच दळ.	चोखोट गुलकंद कराला "एड्वर्ड" रोजाच दळच लायक॑.
daL	दळ.n.	a sprig or a tender shoot of a plant.	रोपाच नव॑ पान.	बायका तुळसीपूजा करतात तरीन, शास्त्राप्रकार तुळसी दळ तोडाला त्यांस॑ योग्यता (अर्हता) नाही.
dalaal	दलाल.n.	broker.	(काम) व्यवस्था/एर्पाड करून देणार.	असाच चोखोट काम सोडूनटाकून भाडेच घर एर्पाड कराच दलालाच काम करत आहे तो.
dalaalee	दलाली.n.	broker's business.	दलालाच काम.	बंगळूरांत हदारों-हदार फ्ळाटाच बिसिनस होयाचमळे तज बरो दलालीच बिसिनस पणीन वाढत आहे.
dalaalee	दलाली.n.	brokerage.	(काम) व्यवस्था/एर्पाड करून देणाराला द्याच पैसा.	"नो-ब्रोकर.कॉम" म्हणाच वेबसैटांत दलाली काहीं काढनात॑ म्हणून सांगतात तरीन, तीन-चार हदार रुपे देलतरच॑ तजांत रेजिस्टर कराला होईल॑.
daLaNe	दळणे.vt.	to dry-grind. to powder.	पाणी मिळिवनास्क॑ पूड करणे.	अगाऊच काळांत संपाकाला पह्जे तेवढ॑ मसालाच पूड जांतांत॑ दळत होते. हे काळांत॑ बायके हे काम मिक्सींत॑ करतात.
dalith	दलित.n.	depressed or down trodden (in society).	समाजांत॑ दुर्बल असणार.	दलित वर्गांत मिळ्लते लोकांस सरकाराकडून भरून प्रोत्साहन अणी सहाय मिळते तरीन, ते दुरुपयोग करणार पणीन आहेत॑.
dalithvarg	दलितवर्ग.n.	depressed class in the society.	समाजांतल॑ दुर्बल वर्ग.	गेल वार भारताच चौदावां राष्ट्रपती म्हणून सत्यप्रतिज्ञा घेट्लते श्री रामनाथ कोविंद दलितवर्गांत मिळ्लते दुसर॑ राष्ट्रपती आहेत॑.
dallaa	दल्ला.n.	husband.	दाल्ला. पती. यजमान.		दादला/नवरा in sm.
dallaa	दल्ला.n.	husband.	दाल्ला. पति. यजमान.	स्वंत दल्लाला सोडूनटाकून वेगळ॑ कोणाचकी बरोर पळूनगेलतीन॑ म्हणून तिज बरोर संपर्क ठिवाला कोणीन तय्यार नाहीते.
dam	दम.n.	guts. spirit. confidence.	मनाच शक्ती.	पाह्याला तस॑ वाटना तरीन तजपक्षा जोर असणारांच बरोर भांडाला तला भरून दम आहे.
dam	दम.n.	breath.	श्वास.	दम सोडनास्क॑ पाणीच आंत एक मिनिटाच व॑र राह्याला कोणालीन कष्ट होईल॑.
damaDee	दमडी.n.	a coin of olden times, of very small value.	दंबडि. फार ल्हान मोलाच जुने कालाच एक नाण्य.
dambaDee	दंबडी.n.	a coin of olden times, of very small value.	दमडि. फार ल्हान मोलाच जुने कालाच एक नाण्य.	अत्ता व्यापार-व्यवहाराला दंबडी वापरत नाहीत तरीन, "मझ॑कडे दंबडी पणीन नाही" म्हणून बोलताना उगे सांगणे आहे.
dampathee	दंपती.n.	husband and wife.	दल्ला-बाईलांच जोडी.	वराड करिवाला पाटांत बसाला दंपती लोकांसच अधिकार आहे म्हणून आहे.
dan	दन॑.n.	people.	दने. जन. जने. लोके. व्यक्ती	अम्ही पंध्रा दन एक दिवसच॑ विनोदयात्राला जायाकरतां चार हदार रुपेला एक बस भाडेला काढलों.	जण in sm.
danD	दंड.n.	a stick. baton.	एक ल्हान काठि. लाठि.	साधारण होऊन तोड-पीड अक्रम कराच गुंपाला अक्रमाच ठांव (ठाम) सोडून दौडिवाला (दवडिवाला) पोलीस लोक॑ दंडाच प्रयोग करून पाह्तील॑. तजमळे अक्रम नियंत्रण झाल नाहीतर॑, नंतर॑ टीयर-गॅसाच की गोळाच की प्रयोग करतील॑.
danD	दंड.n.	punishment.	शिक्षा. दंडना.	पाकिस्थानाच पूर्व प्रधान-मंत्री भुट्टोला मृत्यु दंड देऊन फासींत घालून मरि्वूनटाकले.
danD	दंड.n.	plenty. enough and more.	उदंड. भरून.	इंदोनेश्या एक मुस्लीम राज्य झालतरीन तिकडे दंड हिंदू देऊळ आहेत्याला कारण काय म्हणजे, तीन चार शतकाच पुढे ते देशांत पोणावांटा जन हिंदू धर्म आचरण करत होते, हेच.
danD	दंड.n.	useless.	कामाला प्रयोजन नाहीते. दंडम (tamil).	सांगिट्लते काम बेष करून देतों म्हणून मझ॑ तोंडाच समोर लबाड सांगिट्ला म्हणून नंतरच कळ्ळ॑ मला. तो विचारलते पैसे उचलून देलते पूरा दंड झाल॑.	from Tamil दंडम.
danDak	दंडक.n.	custom.	संप्रदाय. परंपरा प्रकार कराच कार्य.	अम्च दंडका प्रमाण थोरळेंकडे मर्यादांत॑ बोलाम॑.
danDak	दंडक.n.	practice. usage.	कराच रीती.	दिवसोडि संध्यावंदन कराच दंडक तुम्हाला आहेका ?
danDanaa	दंडना.n.	punishment. penalty.	शिक्षा. दंड.	अमेरिका, इंग्लंड असलते देशांत न्याय कचेरींत "ज्यूरी" संप्रदाय आहे. हेज प्रकार "ज्यूरी" लोकांस अपराधी चूक करला म्हणून वाटलतर॑, तलजोक्त॑ न्यायाधीश दंडना देतील॑.
danDapinD	दंडपिंड.fig.	an useless person who expects to be supported by others.	दूसरेंच व॑र टेंकून असाच एकालीं प्रयोजन नाहीते मनुष.	मला उदंड कळ्ळते एक मनुष जन्म पूरा दुसरेंच आश्रयांतच काळकांडले. त्यंच बाप वांचून असजोरी बापाच घरांत होते अणी तज नंतर॑ लोंकाच घरांत होते. दंडपिंड म्हणाचाला हेनीच चोक्कोट उदाहरण॑.
dang	दंग.n.	surprised. astonished. wonderstruck.	आश्चर्य.	अम्ही जपानाला गेलतम्हा ते देशाच एक मनुष फार बेष मरठी बोलाच ऐकून दंग वाटल॑ मला.
danth	दंत.n.	elephant's tusk. ivory.	हत्तीच दंत.	हत्तीच दंताला उदंड मोल आहे म्हणून हदारों-हदार हत्तीला मरिवून तज दंत चोरून विकाच कामांत भरून लोके आहेत॑.
danthachoorNa~	दंतचूर्ण.n.	tooth powder.	दांत घासाच पूड.	प्रसिद्ध "नंजनगूड" दंतचूर्णच नाव नंजनगूड म्हणाच गामांतून आल॑.
danthavaidya~	दंतवैद्य.n.	dentist.	दांताच वैद्य.	दंतवैद्यांकडे जाणे म्हणजे कोणालीनच थोडक भें वाटल॑.
danthavaidya~	दंतवैद्य.n.	dentistry.	दांताच वैद्य शास्त्र.	मझ॑ भाची दंतवैद्य शिकली तरीन अत्ता यागाभ्यासाच एक केंद्र उघडली आहे.
dapaa	दपा.conj.	a particle used as a conjunction ( with numerals etc.) to denote number of times, counts etc.	दफा. दा. एक कार्य किती वेळ झालाहे हे दाखिवाला जोडाच गोष्ट॑.	For example : एक दपा/एक दफा/एक दा (once), दोन दपा/दोन दफा/दोन दा (two times), किती दपा/किती दफा/किती दा ? (how many times ?), कित्येक दपा/कित्येक दफा/कित्येक दा (once in a while, sometimes), गेलं दपा/गेलं दफा/गेलं दा (last time), यं दपा/यं दफा/यं दा (this time) etc.
daphaa	दफा.conj.	a particle used as a conjunction ( with numerals etc.) to denote number of times, counts etc.	दपा. दा. एक कार्य किती वेळ झालाहे हे दाखिवाला जोडाच गोष्ट॑.	For example : एक दफा/एक दपा/एक दा (once), दोन दफा/दोन दपा/दोन दा (two times), किती दफा/किती दपा/किती दा ? (how many times ?), कित्येक दफा/कित्येक दपा/कित्येक दा (once in a while, sometimes), गेलं दफा/गेलं दपा/गेलं दा (last time), यं दफा/यं दपा/यं दा (this time) etc.
dar	दर.conj.	a particle implying 'each' or 'every'.	प्रति.
dar-dar	दर-दर.n.	imagery of being drawn roughly.	बळांत॑ होडींगून जायाच दाखिवाच गोष्ट॑.	माखींगून आंघोळ कराला येइना म्हणून रडत होत ते लेंकराला तज माय दर-दर होडींगून नाहणीकडे गेली.
darbaar	दरबार.n.	royal court.	राजसभा.	विजयनगर साम्राट क्रिष्णदेवरायांच दरबारांत तेनालि रामन विदूषक म्हणून होते.
darbh	दर्भ.n.	a type of grass used in religious ceremonial rituals.	श्राद्धाला उपयोग कराच एक रीतीच गवत॑/गौत/तृण॑.
darbooj	दरबूज़.adj.	musk melon.	एक रीतीच फळ. दर्बूज. तरबूज. खरबूज़.	उन्हाळाच समयांत दरबूज़ खाल्लतर॑ पोटाला हिंस॑ होईल म्हणून सांगतात॑.
darbooj	दर्बूज.n.	musk melon.	एक रीतीच फळ. तर्बूज. तरबूज. खरबूज़.	वनिलाच रस मिळिवलते दर्बूजाच मिल्क-षेकांत नंखर॑ मीठ घालून पीयाला बेष असल॑.
darek	दरएक.n.	each one.	प्रत्येक. एक-एकीं.	जेवाच पान मांडाच पुढे दरएक पानीन बरोर पाणींत पुसून ठिवाम॑.
dargaa	दरगा.n.	moslem place of worship.	मुसलमानेंच पवित्र ठिकाण.	बीदीच मध्य अडचण होऊन बांधलते दरगा सरकिवाम॑ म्हणून कॉर्परेषनाच अधिकारीलोके कितिकी दपा दरगा-समतीला सांगूनपणीन अत्ता पतोरी ते तिकडेच आहे.
daridra~	दरिद्र.adj.	poverty stricken.	उदंड उणे पैसा असाच अवस्था.	अम्च॑ हिंदू संस्कारांतल॑ कोण्त जुने खाणी पाह्यलतरीन "दरिद्र ब्राह्मण" म्हणून अस्त॑ विना, "पैसावंत ब्राह्मण’ म्हणून अस्त॑ नाही.
daridraavasthhaa	दरिद्रावस्था.n.	state of poverty. penury.	दरिद्रपणाच अवस्था.	दीक्षा काढाच पुढे श्री राघवेन्द्रस्वामी त्यंच गृहस्थाश्रमाच वेळी फार दरिद्रावस्थांत होते.
daridrapaNe	दरिद्रपण॑.n.	poverty.	दरिद्रावस्था.	दरिद्रपणांत कष्टी भोगत होतते सुदामा त्यंच कष्ट कळिवाला संदीपनी ऋषीच गुरुकुलांत त्यंच परम मित्र होऊन होतते श्रीकइष्णाला जाऊन पाह्यलेतरीन, सांगाला आलते विषय सांगट्लेच नाही.
daridravaasee	दरिद्रवासी.fig.	a stingy person.	कंजूस मनुष.	पह्यिले पसूनच एक दरिद्रवासी तो. तजकडे जाऊन चंदा विचारलतर॑ एक दंबडी पणीन तुला मिळना.
darjee	दर्जी.n.	tailor.	शिंपी.	अम्च॑ समोरल॑ घरचे त्यंच लेंकीच वराडाला नवरीच कापड पूरा घरांतच शिवूनटाकले. नंतरच कळ्ळ॑ तेनी दर्जी लोके म्हणून.
darshan	दर्शन.n.	paying obeisance to Gods in a temple.	देऊळांत॑ देवाला कराच दर्शन.	तिरुपति स्रीनिवासाला दर्शन कराला साधारण होऊन दोन घंटेच व॑र होईल तरीन गेलंदा अम्हास अर्ध घंटेंत दर्शन मिळ्ळ॑.
darshan	दर्शन.n.	sight.	डोळे वाटी पाह्णे.
darveL	दरवेळ॑.adv.	every time.	प्रति वेळ. एक एक वेळीं	घर सोडून बाह्येर जाताना बाह्येरच कवाड बरोर झांकट्लाहे का म्हणून दरवेळीन मझ॑ नातू मला सय॑ करिवतो.
dasaraa	दसरा.n.	the Dasara festival of Vijayadasami.	विजयदशमीच सण.	मैसूर दसरा उत्सवांत॑ चामुंडीदेवीच उत्सवमूर्तीला हत्तीच अंबारीच आंत ठिवून मिरविणकी कराच दृश्य पाह्याला लक्षान-लक्ष जन असतील॑.
dashaa	दशा.n.	state. condition.	स्थिति.	(1) तला अत्ता शुक्र दशा बडिवलाहे वाटते. कोण्त काम आरंभ केल तरीन कुप्पा-कुप्पा पैस करतो. (2) पाप, तझ भाऊला शनि दशा चालत आहे वाटते. काय शिवल तरीन नष्ट होत आहे.
dashaamsh	दशांश.n.	tenth part.	दहांत॑ एक भाग.	एक मैल म्हणजे एक दशांश सहा किलोमीटर लांब म्हणून अर्थ.
dashaavathaar	दशावतार.n.	the ten incarnations of Lord Vishnu.	महाविष्णूच दहा अवतार॑.	महाविष्णूच दशावतारांत॑ शेवटल॑ अवतार, म्हणजे, कल्की अवतार अण्कीन याच आहे म्हणून सांगतात तरीन अत्ता हे भूलोकांत होत असाच अक्रम अणी अनाचार हे अग्गीन पाव्हून अम्हाला वाटते, कल्की अवतार अत्ताच होत आहे म्हणून !
dashak	दशक.n.	decade.	दहा वर्षाच काळ॑.	भारताला स्वातंत्र्य मिळून सात दशक झालाहे.
dashamee	दशमी.n.	tenth day of the lunar fortnight.	चंद्रमान पक्षांत॑ दहावां दिवस.	दर एक महिनेंत दोन दशमी असत॑.
daTaavaNe	दटावणे.vt.	to intimidate. to browbeat. to admonish (in a harsh tone).	दाबणे. र्रागांत॑ हाक्का मारणे/शिवा देणे.	ल्हान लेंकरांना दटावल तर रडूनटाकतील. कारण, ते वेळाला अम्च घसा मोट्ठ॑ होण मळे तेनी भींगून जातात॑. तसच, कोण तरीन त्यंच मित्र असल तर त्यंच समोर अवमान झालास्क त्यांस॑ वाटल॑.	दटाविणे in sm
dathth	दत्त.n.	adoption.	दुसरेंच लेंकरांला स्वंत करून वाढिवणे.	दत्त काढाला सरकार भरून नियम आणिवलाहेते मळे पह्यिलेस्क॑ दत्त काढणे अत्ता तेवढ॑ सुलूभांन होईना.
dathth	दत्त.n.	name of a Hindu god. Lord Dattatreya.	एक हिंदू देवाच नाव. दत्तात्रेया.	मार्गशीर्ष महिनेंत याच पौर्णमी दिवस दत्त-जयंतीच सण येत॑.
dathth pathra~	दत्तपत्र.n.	adoption deed.	दत्ताच प्रमाण पत्र.	सरकाराच नियम प्रकार लेंकराला दत्त काढाच पुढे सरकाराच नियम-विभाद तय्यार करलते दत्तपत्र सही कराला पह्जे.
dathth puthra~	दत्तपुत्र.n.	adopted son.	दत्त काढलte लोंक.	अम्च॑ सोयरीकांत एक दंपतीला वराड होऊन उदंड वर्ष होऊनपणीन लेंकरे झाल॑ नाही म्हणून अनाधाश्रमांतून एक ल्हान पोराला दत्त काढले. पंध्रा वर्ष होजोरी ते पोराला कळ्ळ॑ नाही तो एक दत्तपुत्र म्हणून. कळणेच तला मन्नाच फार गोंधळ होऊन, नंतर॑ उदंड दिवस मनशास्त्र वैद्यांच चिकित्सा काढामते पडल॑.
dathth puthree	दत्तपुत्री.n.	adopted daughter.	दत्त काढलते लेंक.	दत्तपुत्राच पक्षा दत्तपुत्री असणे चोक्कोट म्हणून कित्येकांस अभिप्राय आहे.
daththan	दत्तन.n.	care.	जत्तन. सांभाळ. रक्षण.	मी बॅन्कांत कामांत अस्ताना दर दोन तीन वर्षांत मझ॑ ट्रान्स्फ़र होत होत॑. ते वेळी अग्गीन घरच॑ सामान एक गामांतून अण्कीएक गामाला दत्तन काढींगून जाणे मोठ प्रश्न होत॑.	an example of inter-use of द and ज.
daththan	दत्तन.n.	caution.	सांभाळून असणे. जत्तन.	घरांत॑ येऊन जुने पेपर घेणार लोकांकड॑ वागताना अम्ही दत्तन असाम॑. कां म्हणजे, तूकम करताना एमारिवाला पाह्तील॑.
davaDivaNe	दवडिवणे.vt.	to drive away. to chase away.	दौडिवणे. हांकून दूर पळिवणे.	अम्च घराच जवळ माकडाच काट/तंटा जास्ति आहे. थोर "पट्टाळमच"/सेनाच येत अस्त॑. तला दवडिवाला म्हणून चार लोकांना काठि ठींगून/काठीनीशी होठाकिवामते अस्ते.
davaNaa	दवणा.n.	a small fragrant plant used in puja.	पूजाला वापराच वासाच एक ल्हान झाड.	दवणाच घम्मग वास धरतांतरून मला कळ्ळ॑ त्यंच घरांत पूजा झालाहे म्हणून.
davanaa	दवना.n.	a small fragrant plant used in puja.	दवणा. पूजाला वापराच वासाच एक ल्हान झाड.	देवघरांत वेघलकीनी (वेघल की नाही) दवनाच खंम्मग वास नाकाला बडिवल॑.
dayaa	दया.n.	compassion. pity.	कारुण्य॑. कृपा.	ल्हान वयेंतूनच मझ॑ लेंकीला मूकप्राणींच व॑र दया दाखिवाच स्वभाव आहे.
dayaaloo	दयालू.adj.	compassionate.	दयावंत॑.
dayaasheel	दयाशील॑.adj.	compassionate disposition.	दया दाखिवाच स्वभाव.
dayaavanth	दयावंत॑.adj.	compassionate.	दयालू.
dayaneeya~	दयनीय.adj.	pitiable.	परिताप वाटाच॑. दया वाटाच॑.	सोमालिया देशांत क्षाम येऊन लोकांस खायाला काहीं मिळनाते दयनीय अवस्था पाव्हून संयुक्त राष्ट्र त्यांस आवश्याजोक्त॑ सहाय करत असतात॑.
deD	देड.n.	one and a half.	एकाच वर अर्ध. दीड.	अम्ही दिवसोडी देड लिटर गाईच दूध घेतों.
deeD	दीड.n.	one and a half.	एकाच वर अर्ध. देड.	दुकानाला जाऊन दीड किलो साखरेहीं अडीच किलो तांदूळीन घेईंगून येरे म्हणून तला सांगून पाठिवलतर॑, अडीच किलो साखरेईं दीड किलो तांदूळीन आणून ठिवलाहे !
deeDshe*	दीडशें.n.	one hundred and fifty.	शंभराच व॑र पन्नास.	दीडशें वर्षाच पुढे ब्रिटीष ईस्ट इंद्या कंपनीचीं मुगळ सेनांचीं मध्ये बक्सरांत झालते युद्धांत॑ ब्रिटीष सेना झिंतून उत्तर भारत पूरा त्यंच स्वाधीनांत करींगटले.
deekShaa	दीक्षा.n.	formal initiation into sanyasa.	सन्यास आश्रम आरंभ करणे.	श्री राघवेंद्रस्वामीच दीक्षा तंजाऊरांत वडवारु नदीच कांठशी असाच मठांत इसवी 1625 वर्षी त्यंच गुरु श्री सिधींद्रतीर्थ हेनी करिवले.
deekShith	दीक्षित.n.	one who has been initiated into a religious way of life.	धर्म संप्रदाय आचरण करणार मनुष.	दीक्षित म्हणजे धर्म संप्रदाय आचरण करणार मनुष म्हणून आहे तरीन ते नुस्त एक अडनावास्क॑ ठीवींगणार पणीन आहेत॑.
deen	दीन.adj.	meek. humble. submissive.	सौम्य.	उजंड दीन स्वभावांत असलतरे अम्ही योचना कराच कित्येक विषय साध्य होईना म्हणून आवश्याजोक्त॑ दृढ होऊन पणीन असाम॑.
deen	दीन.adj.	lowly.	उणे स्थितीच॑.	दीन स्थितींत असणारांस पाह्यलतर॑ अम्हाला परिताप येईल॑.
deen	दीन.adj.	poor. needy.	दरिद्र.	कुचेल ब्राह्मण सुधामा, त्यंच सहपाठीमित्र श्री क्रिष्णाला पाह्याला जाताना दीन अवस्थांत होते, पण परतून येताना धन-धान्य भरलत॑ घर पाव्हून त्यांस आश्चर्य झाल॑.
deep	दीप.n.	lamp.	दिवा.	देऊळाच उत्सवाच समय पूरा गोपुरीन दीपाच उजाडांत झळकत असल॑.
deepaavaLee	दीपावळी.n.	Hindu festival of lights.	हिंदु धर्माच एक सण॑.	दीपावळीच समय पट्टाकि सोडताना लेकरे फार जागृतान असाम॑, नाहीतर॑ त्यंच डोळेलाकी आंगालाकी रोकट लागून घाव होईल.
deepasthambh	दीपस्तंभ.n.	a tall poll mounted with lamps.	दिवाच उंच खांब.	भरताच दक्षिणाकडे असाच देऊळांत अग्गीन गर्भगृहाच समोर दीपस्तंभ असल॑.
deepasthambh	दीपस्तंभ.n.	lighthouse.	समुद्राच बाजू उंच असाच बांधणींतल॑ दिवाच व्यवस्था.	समुद्राच कांठशी असाच दीपस्तंभाच फिराच दिवा उजंड दूर नावांत असणारांस दिसल॑.
deepothsav	दीपोत्सव.n.	festive decorations of oil lamps in a temple.	देऊळांत॑ तेलाच दिवा लावून कराच उत्सव.	अनंतशयन देवस्थानांत॑ प्रति सहा वर्ष चालिवाच दीपोत्सवाच वेळी पूरा देऊळीन लक्ष दीपांत अलंकार करतील॑.
deergh	दीर्घ.adj.	long.	लांब.		in space or time.
deergh	दीर्घ.adj.	long note.	दीर्घस्वर. लांब स्वर. गुरू. ह्रस्वाच विरुद्ध स्वर.	"अ", हे ह्रस्व स्वर आहे अणी "आ", हे दीर्घ स्वर आहे.
deerghaayuSh	दीर्घायुष.n.	long life.	दीर्घ असाच आयुष.
deerghaayuSh	दीर्घायुष.n.	long life. longevity.	दीर्घ असाच आयुष. लांब वांचून असणार.	भूलोकांत सगळच्यां पक्षा दीर्घायुष असाच समुदाय जपानांतल॑ ओकिनावा द्वीपांत राहतात॑.
deerghadrShTee	दीर्घदृष्टी.n.	far-sight.	पुढे भविष्यांत॑ होयाच विषीन योचना कराच बुद्धी	दीर्घदृष्टी असणार अनेक महर्षीच विषीन अम्च॑ हिंदू इतिहासांत आहे.
deerghashvaas	दीर्घश्वास.n.	deep breaths.	दीर्घाच श्वास.	मनाला फार तंटा होत असलतर॑ डोळे झांकींकून तीन चार दीर्घश्वास काढलतर॑ ते अपाप शांत होईल॑.
deerghasvara~	दीर्घस्वर.n.	a long vowel.	दीर्घ होवून उच्चार कराच स्वर॑.	"अ", हे ह्रस्व स्वर आहे अणी "आ", हे दीर्घस्वर आहे.