| .Words (using Phonetic Key) | In DM script | Meaning in English | Meanings, phonetic variations & morphes in DM | Illustrative sentences using the word | Remarks & Notes |
| naa | ना.conj. | a conjunction to a verb indicating negation. | विसम्मत धाकिवाला क्रीयापदाला जोडाच एक शब्द. | | eg. "will not do" - करना ; "will not talk" - बोलना etc. |
| naa*v | नांव.n. | name. | नाम. | | |
| naabhi | नाभि.n. | the navel. | बोंबि | | in sm the word for बोंबि is बेंबी. |
| naach | नाच.n. | dance. | नृत्य. | | |
| naachaNe | नाचणे.vt. | to dance. | नृत्य करणे. | | |
| naachaNe | नाचणे.met. | to jump about excitedly. | आवेशांत॑ स्थिर बसनाक असणे. | हे वर्षी साळेच सुट्टि येताना मलेष्याला अम्ही जातों म्हणून कळलांपरी मझ लोंकाच नाचणे पाह्मतेच ! | |
| naachivaNe | नाचिवणे.met. | to make someone hop around. to harass. | तंटा करून एकाला अस्वथ करणे. | | |
| naad | नाद.n. | a musical note. | संगीताच स्वर. | | |
| naaDaa | नाडा.n. | a cotton tape. | नाडि. कापडाच पट्टि. | | |
| naadabrahma~ | नादब्रह्म.n. | the Supreme Being in the form of primordial sound. | ओंकारब्रह्म. | | |
| naadasvaram | नादस्वरम.n. | a wind musical instrument. | फुंकून वाजिवाच संगीताच एक उपकरण॑. | | from Tamil. |
| naaDi | नाडि.n. | a cotton tape. | नाडा. कापडाच पट्टि. | | |
| naaDi | नाडि.n. | heart pulse. | हृदयाच ताळ॑. | | |
| naaDi jyothsya~ | नाडि ज्योत्स्य.n. | name of a school of astrological prediction. | एक ज्योत्स्य परंपराच नाव. | | |
| naaDi pareekShaa | नाडि परीक्षा.n. | diagnosis through feeling the pulse. | नाडींत॑ बोट ठिवून रोगाच परीक्षा/परिशोधना करणे. | | |
| naaee | नाई.adv. | no. not. | नाही. नायी. निषेधाच शब्द. | | |
| naag | नाग.n. | cobra snake. | नागसरप. चोक्कोट सरप. नागाराजा. | | |
| naagaa ghaalaNe | नागा घालणे.vt. | unauthorised absence from work. | अनुमति नाहीस्क॑ कामाला येनास्क॑ असणे. | हे काळाच कामवाले सदाहीं नागा घाटलतरीन त्यंच धर्मांतून पैसे कापलतर॑ ते एक मोट्ठ॑ संभव होईल. | from Kannada/telugu. |
| naagadoSh | नागदोष.n. | curse on account of killing a snake, particularly the cobra. | सरपाला मरिवलतर॑ याच पाप, प्रत्येक होऊन नागराजाला मरिवलतर॑. | | |
| naagakanyaa | नागकन्या.n. | snake nymph (mythical). | सर्प कन्या. | | |
| naagapanchamee | नागपंचमी.n. | the fifth day of the first fortnight of Shravan month. Festival of Naga puja. | श्रावण मास शुक्लपक्ष पंचमी दिवसाच नागपूजा. | | |
| naagarik | नागरीक.n. | citizen. | देशवासि. | | |
| naagasarap | नागसरप.n. | cobra snake. | नाग. चोक्कोट सरप. नागाराजा. | | |
| naagband | नागबंद.n. | an ornament shaped like a twisted snake worn on the upper arm. | नाग रूपाच वंकी. | | |
| naahaNe | नाहणे.vt. | to have an oil bath. | तेल माखून आंघोळ करणे. | | |
| naahaNee | नाहणी.n. | bath room. | स्नान कराच खोलि. | | |
| naahee | नाही.adv. | no. not. | नायी. नाई. निषेधाच शब्द. | | the word नायी/नाई appears to be the prakrith form of "नाही". |
| naaheetare~ | नाहीतर॑ conj | if otherwise. | (ते) नसलतर॑. | | |
| naaheetare~ | नाहीतर॑ conj | or. | की.अथवा. | | |
| naaheetareen | नाहीतरीं.adv. | in any case. | काय झालतरीन. | | |
| naahilee | नाहिली.n. | a thin bedding. | लेप. पत्तळ अंथरूण. पत्तळ अण्थूण. | | |
| naajook | नाजूक.adj. | delicate. | सौम्याच हलकपण॑. | | |
| naajoompaNe~ | नाजूकपण॑.n. | delicate minded. | मऊ मनाच॑. | | |
| naak | नाक.n. | nose. | श्वास काढाच अवयव॑. | | |
| naakaa | नाका.n. | a road junction. | दोन तीन बीद मिळाच ठाम. | | |
| naakaa | नाका.n. | check post. | नाकाबंधि. | | |
| naakaa | नाका.n. | a toll gate. | कर॑ वसूल कराला वाटेंतल॑ ठाणा. | | |
| naakaabandhee | नाकाबंधी.n. | check post. | नाका. | | नाकेबंधी in sm. |
| naakaavarcha~ raag | नाकावरच॑ राग.fig. | extreme anger. | थोर राग. | | |
| naalaa | नाला.a. | drain. a sewer. | नाळा. मोरि. | | |
| naaLaa | नाळा.n. | a drain. a sewer. | नाला. मोरि. | | |
| naalaayak | नालायक.adj. | good-for-nothing. unfit. | न लायक. अयोग्य॑. कसालीं प्रयोजन नाहीते. | | |
| naam | नाम.n. | name. | नांव. | | |
| naam ghaalNe | नाम घालणे.id. | to cheat. | टोपि घालणे. एमारिवणे. | | from Tamil. |
| naama sankeerthana~ | नाम-संकीर्तन॑.n. | singing of devotional songs. | भक्तीसंगीत॑ सांगणे. | | |
| naamakaraNa~ | नामकरण॑.n. | naming ceremony. | लेंकरांला नाव ठिवाच/घालाच सण॑. | | |
| naamam | नामम.n. | caste mark worn by of Tamil brahmins on their forehead. | तमिल ब्रह्मण लोके कपाळांत॑ लावाच जताच चिन्ह. नाम॑. | | from Tamil. |
| naamamanthra~ | नाममंत्र.n. | chanting of Gods' names. | देवाच नाव जप करणे. देवमंत्र. | | |
| naame~ | नाम॑.n. | caste mark worn by of Tamil brahmins on their forehead. | तमिल ब्रह्मण लोके कपाळांत॑ लावाच जताच चिन्ह. नामम. | | from Tamil. |
| naame~ | नाम॑.n. | noun (gram). | व्यक्ति, प्राणि, साधन॑, ठिकाण, अणी मनाच कल्पनाला याच गुण-धर्म, असलतेला उद्देश करून सांगाच गोष्ट॑. | | |
| naanaaprakaar | नानाप्रकार.n. | various methods or ways. | वेगळ॑ वेगळ॑ रीती. विध विध रीती. नानाविध. | | |
| naanaavidha~ | नानाविध.n. | various manners or ways.. | नानाप्रकार. वेगळ॑ वेगळ॑ रीती. विध विध रीती. | | |
| naandi | नांदि.n. | worshipping one's ancestors before any important family function like marriage, thread ceremony etc. | वराड, मुंज असल॑ शुभ कार्यक्रम आरंभ कराच पुढ॑ पितॄंला कराच पूजा. | | |
| naandi basivaNe | नांदि बसिवणे.vt. | consecration relating to nandi. | नांदीच आवाहन॑ करणे. | | |
| naangar | नांगर.n. | plough. | शेताच जमीन तय्यार कराच एक उपकरण॑. | | |
| naangarNaar | नांगरणार.n. | agricultural field hand. peasant. ryot. | कुणबि. शेती जमीनांत काम करणार. | | |
| naangarNe | नांगरणे.vt. | to plough. | नांगरून जमीन तय्यार करणे. | | |
| naaNya~ | नाण्य.n. | coin. | लोहेंत केलते चिल्लर पैसा. | | नाणे in sm. |
| naapaththaa | नापत्ता.adj. | untraceable. | हुडुकूनीं मिळनाते. | | |
| naapaththaa | नापत्ता.adj. | missing. | हरपलते. | | |
| naar | नार.n. | plant fiber. | कित्येक वनस्पतींत॑ दोरास्क असाच साधन॑. | | from Tamil. |
| naaraayaN | नारायण.n. | Lord Vishnu. | महाविष्णु. | | |
| naaraLe~ | नारळ॑.n. | coconut. | नारळी झाडाच बीं. ओल॑ खोब्र. ओल॑ खोवर॑. | | |
| naaraLeech bhaath | नारळीचभात.n. | an eatable made of coconut and rice. | भातांत॑ वाळक॑ खोब्र अथवा ओल॑ नारळ॑ किसून घालून केलत॑ एक पदार्थ. खोब्रीच भात. | | |
| naaraLeech doodh | नारळीचदूध.n. | coconut milk. | नारळांतून काढलते दूध. | | |
| naasaaDaa | नासाडा.n. | damage. | हानि. नासाडी | | नासाडी in sm. |
| naasaadee | नासाडी.n. | damage. | हानि. नासाडा. | | नासाडी in sm. |
| naasake~ | नासक॑.adj. | spoiled. rotten. | नासझालत॑. कुजक॑. | | नासका in sm. |
| naasaNe | नासणे.vi. | to spoil. to rot. | हाळ होणे. | | |
| naash | नाश.n. | destruction. ruin. | नाशनष्ट. विनाश. | | |
| naashanaShT | नाशनष्ट.n. | unproductive loss. total loss.total waste. | विनाश. | | |
| naasivaNe | नासिवणे.vt. | allowing to get spoiled. | नाशहोयाला सोडणे. | | |
| naasthik | नास्तिक॑.adj. | atheist. | देव नाही म्हणणार. | | |
| naasthikpaNa~ | नास्तिकपण॑.n. | a philosophy which denies existence of God. | देव नाही अस सांगाच तत्वज्ञान॑. नास्तिकवाद॑. | | |
| naasthikvaadi | नास्तिकवादि.adj. | an atheist. | देव नाही अस म्हणणार. | | |
| naaTak | नाटक.n. | drama. play. | रंगभूमींत॑ कराच नटनकथा. | | |
| naaTak | नाटक.fig. | an unreal drama put up to mislead. | खरे काय म्हणून दाखिवनास्क॑ असाला कराच वागणे. | | |
| naath | नात.n. | grand daughter. | लोंकाच अथवा लेंकीच लेंक. | | |
| naathe* | नातें.n. | relation. relationship. | सोयरे. | | |
| naathe*sambandh | नातेंसंबंध.n. | relationships. | सोयरसंबंध. | | |
| naathh | नाथ.n. | lord. | प्रभु. यजमान. | | |
| naathonD | नातोंड.n. | a grandchild. | नातू अथवा नात. | | नातवंड in sm. |
| naathonDe | नातोंडे.n. | grandchildren. | नातू-नातें (बहु वचन). | | |
| naathoo | नातू.n. | grandson. | लोंकाच अथवा लेंकीच लोंक. | | |
| naathsoon | नातसून.n. | granddaughter-in-law. | नातूच बाईल. | | |
| naaTi | नाटि.adj. | native. local. | खेडच. | | from Tamil. |
| naaTi | नाटि.adj. | non-hybrid. naturally occurring. | मूल सृष्टीच. | | from Tamil. |
| naaTNee | नाटणी.n. | transplantation of crops. | शेतींत रोप पुन्हा रोवणे. | | |
| naav | नाव.n. | name. | नांव. व्यक्ति अथवा वस्तूच नाव. | | |
| naav | नाव.n. | fame. renown. | कीर्ति. नांव. | | |
| naavage | नावगे.adj. | naked. | वस्त्र/कापड नेसनास्क॑ असणे. उघड आंगांत असणे. नागवे. नग्न. | | नागवा in sm. Also, see remarks against नग्न. |
| naavage hoNe | नावग॑ होणे.id. | to lose all assets. to be bankrupt. | आस्त पूरा नष्ट होणे. | बरोर योचना करनास्क॑ एक मोट्ठ॑ व्यापारांत॑ घूसून तला तेवढीन नष्ट झाल॑. अत्ता नावग॑ होऊन बसलाहे. | |
| naayak | नायक.n. | leader. | नेता. | | |
| naayak | नायक.n. | hero in a drama or cinema. | नाटक अथवा सिनिमाच हीरो. | | |
| naayaki | नायकि.n. | heroine in a drama or cinema. | नाटक अथवा सिनिमाच मुख्य नटी. नायिका. | | |
| naayali | नायलि.n. | a mattress. | नाहलि. न्याह्लि. अंथरूण. अण्थूण. लेप. | | न्यहाली in sm. |
| naayee | नायी.adv. | no. not. | नाही. नाई. निषेधाच शब्द. | | the word "नायी" which is more commonly used in DM than "नाही" appears to be the archaic form of "नाही" ; the root being "नये". |
| naayikaa | नायिका.n. | heroine in a drama or cinema. | नाटक अथवा सिनिमाच मुख्य नटी. नायकि. | | |
| nachche~ | नच्च॑.n. | harassment. pestering. | (ल्हान विषयाच) उपद्रव. तंटा | | from Tamil. |
| naDavee | नडवी.n. | a passage from the entrance of the house to the वसरी(ओसरी) and/or central court-yard. | नडुवी. घरच ओंटांतून वसरीकडे/अंगणाकडे जायाच वाट. | नडवींत अंथरींगून निजणे घराला फार अपशकुन॑ म्हणून सांगण आहे, कारण घरांतल॑ लोके कोणतरीन मरलतरच नडवींत निजिवतील॑. | |
| nadi | नदि.n. | river. | नदि. | | |
| naDuvee | नडुवी.n. | a passage from the entrance of the house to the वसरी(ओसरी) and/or central court-yard. | नडवी. घरच ओंटांतून वसरीकडे/अंगणाकडे जायाच वाट. | | |
| nag | नग.n. | ornaments. | नेग. आभरण॑. वस्त. माळ-मत्ता. | | |
| nagad | नगद.n. | ready money. cash on the spot. | रोक्कम पैसे . | अम्च॑ देशांत॑ एक घर/फ़्लाट घेम॑ म्हण्जे 50% नगद द्याला तय्यार असाम॑. उद्योगांत असणारांस॑ हे साध्येच नाही. | in sm "रोख" for ready money. |
| nagar | नगर.n. | town. city. | पट्ण॑. | | |
| nagarpaalikaa | नगरपालिका.n. | town municipality. | नगर भरणकराच स्थापना. | | |
| nagna~ | नग्न.adj. | naked. | नावगे. नागवे. | | नावगे is a misspelling of नागवे, but both forms are in currency in DM. निजार & विजार, रांदल & लांदर, इंगळा & विंगळा are some other such examples in DM. |
| nahaaNe | नहाणे.n. | first onset of female menses. | स्त्रींच नवयौवनाच पहिलच विटाळ॑. | अगाऊच काळांत॑ नहाणे आलते पोरीला नव॑ रेशमाच परकोर-चोळि नेसिवून अक्षण करून गांवांच थोरळे आशीर्वाद करतील॑. हे घरांत एक नवरि आहे म्हणून कळीवाच एक विध॑ आहे. | |
| naho | नहो.n. | no (not that). | नोहो. न्हो. | | |
| naivedya~ | नैवेद्य.n. | food offered to Gods. | पूजाच वेळि देवाला अर्पण कराच पदार्थ. नेवेद्य॑. | | |
| nakali | नकलि.adj. | counterfeit. duplicate. | अस्सल नासाच॑. खोटा. | | |
| nakaTeech lagnaalaa sahasra vighna~ | नकटीच लग्नाला सहस्र विघ्न.say. | a saying implying, "innumerable problems will crop up when a person not fully equipped attempts any thing". | चातुर्य नाहीते मनुष काय काम कराला आरंभ करलतरीन भरून अडचण येईल, हे अर्थाच एक म्हण. | | the literal meaning being "a thousand hurdles for a marriage of a snub-nosed (ugly) girl". |
| nakha~ | नख॑.n. | nail of hands and feet. | हाताचीं पायेचीं बोटाच अग्र भागांत असाच पत्तळ हड॑. नंख. | | |
| nakhasthuthi | नखस्तुति.n. | name of a short hymn in praise of Lord Narasimha. | नरसिंह देवाला प्रशंसा कराच एक स्तुतीच नाव॑. | | the नख॑ or नंख refers to the Lord's nails. |
| nako | नको.imp. | do not. | नोको. | | |
| nakShathra~ | नक्षत्र.n. | star. | नक्षत्र. | | |
| naLakaa | नळका.n. | water tap. | नळी. नळ॑. | | |
| naLe~ | नळ॑.n. | water tap. | नळी. नळका. | | |
| naLee | नळी.n. | water tap. | नळका. नळ॑. | | |
| naLini | नळिनि.n. | lotus. | कमळीच फूल. तामरै (Tamil). | | |
| namaskaar | नमस्कार.n. | an Indian way of salutation. | नमस्ते. | | |
| namasthe | नमस्ते.n. | an Indian way of salutation. | नमस्कार. | | |
| naNand | नणंद.n. | husband's sister. | दाल्लाच बहीण. | | the term वहिणी is used to address a नणंद who is the husband's elder sister. The term वहिणी is also used for addressing elder brother's wife. |
| nandaadivaa | नंदादिवा.n. | a light kept burning perpetually in front of God's idols. | देवाच विग्रहाच समोर सदा लाऊन ठिवाच दिवा. अखंड दिवा. | | |
| nandi | नंदि.n. | sacred bull of Lord Siva. | महादेवाच बैलवाहन॑. | | |
| nankh | नंख.n. | nail. of hands and feet. | हाताचीं पायेचीं बोटाच अग्र भागांत असाच पत्तळ हड॑. नख॑. | | |
| nankhara~ | नंखर॑.adj. | very little. just a pinch. | (उजंड॑)उदंड॑ थोडक॑. दोन बोटाच नंखा वाटी चिमटून काढाच एवढ॑ | | नखभर in sm. The etymology of नंखर is नंख (nail) + भर = नंखभर. In DM नंखभर has morphed into नंखर॑. |
| nankhara~ | नंखर॑.adj. | a little bit of. to a little extent. | थोडक॑. | | |
| nankhurDaa | नंखुरडा.n. | a septic finger or toe near the nail. a whitlow. | नंखाच जवळ आलते बोटाच व्रण(रण॑). नंखाच जवळ आलते पिकलते फोड. | | |
| nanthara~ | नंतर॑.adv. | afterward. | मागहून. मागून. मावून. | | |
| napumsak | नपुंसक.n. | eunuch. | खोजा. अली. | | |
| nara~ | नर॑.n. | male of a species. | एक प्राणीच पुरुष वर्ग. | | |
| nara~ | नर॑.n. | a man. | एक पुरुष॑. एक दादिगा. | | |
| narabalee | नरबली.n. | human sacrifice. | मनुषाला बली द्याच यज्ञ. | | |
| naraDee | नरडी.n. | gullet. throat. | गळाच आंतल॑ भाग. | | |
| naraDee | नरडी.n. | trachea or the windpipe in the throat. | नरडी | | |
| naraDee chempaNe | नरडी चेंपणे.id. | to be forced under great duress (to do something). | गाढ श्रमांत॑ पडणे. | गेल महिना पूरा मला ऑफीसांत॑ नरडी चेंपास्क काम होत॑. | |
| narak | नरक.n. | hell. the nether world. | पाप केलत॑ लोकांच आत्मा जायाच ठिकाण॑. | | |
| naraka chathurdashi | नरकचतुर्दशि.n. | a Hindu festival falling on the fourteenth day of the second fortnight of Aswij month. | अस्विज महिना क्रिष्णपक्ष॑ चतुर्दशि दिवसाच सण॑. | | |
| narasimha~ | नरसिंह॑.n. | an incarnation of Lord Vishnu as half lion and half man. | महाविष्णूच अर्ध सिंह॑ अर्ध मनुष रूपाच अवतार॑. | | |
| naravaTee | नरवटी .n. | a half shell of coconut without the kernel. | किसलते नारळीच अर्ध वाटी | | नरटी/नरोटी/नरवटी/नरंवटी/नरोटें/नरंवटें/नरवटें/नरेटी in sm. However, in today's sm only नरटी is current. |
| narendra~ | नरेंद्रा.n. | king. | राजा. | | |
| narthak | नर्तक॑.n. | dancer. | नृत्य करणार. नाचणार॑. | | |
| narthaki | नर्तकि.n. | a female dancer. | नृत्य करणारि. नाचणारि. | | |
| narthan | नर्तन॑.n. | dance. | नृत्य. | | |
| nasaNe | नसणे.vi. | not to be. | न असणे. | | |
| nashaa | नशा.n. | intoxicated state. | डोस्केला चढणे. | | |
| nashaa | नशा.n. | intoxicating drug or liqour. | नशा आणिवाच साधन॑. | | |
| naShT | नष्ट.n. | loss. | नष्ट. हातांतून चुकणे. | | |
| naT | नट.n. | actor. | नड. अभिनय करणार. | | |
| naTee | नटी.n. | actress. | नडी. अभिनय करणारि. | | |
| naTesh | नटेश.n. | Lord Siva. | शंकर भगवान. | | |
| nathh | नथ.n. | nose ring worn by ladies. | नेथ. नाकाच आभरण॑. नथणी. | | |
| nathhaNee | नथणी.n. | nose ring worn by ladies. | नथ. नेथ. नाकाच आभरण॑. | | |
| nava~ | नव॑.adj. | new. | नवीन. | | नवा/नव in sm. |
| navadhaanya~ | नवधान्य.n. | the nine types of grains offered in the worship of Navagrahas | नवधान. नवग्रहपूजाला उपयोग कराच नउ रीतीच धान्य | Note :- the nine grains are bengal gram, wheat, horse gram, green gram, rice, white beans, black sesame, chicpeas and black gram. (चणादाळ, गहूं, कुळीथ अथवा हुरळी-Kannada, मुगाचदाळ, तांदूळ, पंढ्रशेंगा, काळेतीळ, काळेचणा अण्खी उडीद). | |
No comments:
Post a Comment