Sunday, May 15, 2016

n (न) 1 (naa To navadhaanya~)





.Words (using Phonetic Key)In DM scriptMeaning in EnglishMeanings, phonetic variations & morphes in DMIllustrative sentences using the wordRemarks & Notes
naaना.conj.a conjunction to a verb indicating negation.विसम्मत धाकिवाला क्रीयापदाला जोडाच एक शब्द.eg. "will not do" - करना ; "will not talk" - बोलना etc.
naa*vनांव.n.name.नाम.
naabhiनाभि.n.the navel.बोंबिin sm the word for बोंबि is बेंबी.
naachनाच.n.dance.नृत्य.
naachaNeनाचणे.vt.to dance.नृत्य करणे.
naachaNeनाचणे.met.to jump about excitedly.आवेशांत॑ स्थिर बसनाक असणे.हे वर्षी साळेच सुट्टि येताना मलेष्याला अम्ही जातों म्हणून कळलांपरी मझ लोंकाच नाचणे पाह्मतेच !
naachivaNeनाचिवणे.met.to make someone hop around. to harass.तंटा करून एकाला अस्वथ करणे.
naadनाद.n.a musical note.संगीताच स्वर.
naaDaaनाडा.n.a cotton tape.नाडि. कापडाच पट्टि.
naadabrahma~नादब्रह्म.n.the Supreme Being in the form of primordial sound.ओंकारब्रह्म.
naadasvaramनादस्वरम.n.a wind musical instrument.फुंकून वाजिवाच संगीताच एक उपकरण॑.from Tamil.
naaDiनाडि.n.a cotton tape.नाडा. कापडाच पट्टि.
naaDiनाडि.n.heart pulse.हृदयाच ताळ॑.
naaDi jyothsya~नाडि ज्योत्स्य.n.name of a school of astrological prediction.एक ज्योत्स्य परंपराच नाव.
naaDi pareekShaaनाडि परीक्षा.n.diagnosis through feeling the pulse.नाडींत॑ बोट ठिवून रोगाच परीक्षा/परिशोधना करणे.
naaeeनाई.adv.no. not.नाही. नायी. निषेधाच शब्द.
naagनाग.n.cobra snake.नागसरप. चोक्कोट सरप. नागाराजा.
naagaa ghaalaNeनागा घालणे.vt.unauthorised absence from work.अनुमति नाहीस्क॑ कामाला येनास्क॑ असणे.हे काळाच कामवाले सदाहीं नागा घाटलतरीन त्यंच धर्मांतून पैसे कापलतर॑ ते एक मोट्ठ॑ संभव होईल.from Kannada/telugu.
naagadoShनागदोष.n.curse on account of killing a snake, particularly the cobra.सरपाला मरिवलतर॑ याच पाप, प्रत्येक होऊन नागराजाला मरिवलतर॑.
naagakanyaaनागकन्या.n.snake nymph (mythical).सर्प कन्या.
naagapanchameeनागपंचमी.n.the fifth day of the first fortnight of Shravan month. Festival of Naga puja.श्रावण मास शुक्लपक्ष पंचमी दिवसाच नागपूजा.
naagarikनागरीक.n.citizen.देशवासि.
naagasarapनागसरप.n.cobra snake.नाग. चोक्कोट सरप. नागाराजा.
naagbandनागबंद.n.an ornament shaped like a twisted snake worn on the upper arm.नाग रूपाच वंकी.
naahaNeनाहणे.vt.to have an oil bath.तेल माखून आंघोळ करणे.
naahaNeeनाहणी.n.bath room.स्नान कराच खोलि.
naaheeनाही.adv.no. not.नायी. नाई. निषेधाच शब्द. the word नायी/नाई appears to be the prakrith form of "नाही".
naaheetare~नाहीतर॑ conjif otherwise.(ते) नसलतर॑.
naaheetare~नाहीतर॑ conjor.की.अथवा.
naaheetareenनाहीतरीं.adv.in any case.काय झालतरीन.
naahileeनाहिली.n.a thin bedding.लेप. पत्तळ अंथरूण. पत्तळ अण्थूण.
naajookनाजूक.adj.delicate.सौम्याच हलकपण॑.
naajoompaNe~नाजूकपण॑.n.delicate minded.मऊ मनाच॑.
naakनाक.n.nose.श्वास काढाच अवयव॑.
naakaaनाका.n.a road junction.दोन तीन बीद मिळाच ठाम.
naakaaनाका.n.check post.नाकाबंधि.
naakaaनाका.n.a toll gate.कर॑ वसूल कराला वाटेंतल॑ ठाणा.
naakaabandheeनाकाबंधी.n.check post.नाका.नाकेबंधी in sm.
naakaavarcha~ raagनाकावरच॑ राग.fig.extreme anger.थोर राग.
naalaaनाला.a.drain. a sewer.नाळा. मोरि.
naaLaaनाळा.n.a drain. a sewer.नाला. मोरि.
naalaayakनालायक.adj.good-for-nothing. unfit.न लायक. अयोग्य॑. कसालीं प्रयोजन नाहीते.
naamनाम.n.name.नांव.
naam ghaalNeनाम घालणे.id.to cheat.टोपि घालणे. एमारिवणे. from Tamil.
naama sankeerthana~नाम-संकीर्तन॑.n.singing of devotional songs.भक्तीसंगीत॑ सांगणे.
naamakaraNa~नामकरण॑.n.naming ceremony.लेंकरांला नाव ठिवाच/घालाच सण॑.
naamamनामम.n.caste mark worn by of Tamil brahmins on their forehead.तमिल ब्रह्मण लोके कपाळांत॑ लावाच जताच चिन्ह. नाम॑. from Tamil.
naamamanthra~नाममंत्र.n.chanting of Gods' names.देवाच नाव जप करणे. देवमंत्र.
naame~नाम॑.n.caste mark worn by of Tamil brahmins on their forehead.तमिल ब्रह्मण लोके कपाळांत॑ लावाच जताच चिन्ह. नामम. from Tamil.
naame~नाम॑.n.noun (gram).व्यक्ति, प्राणि, साधन॑, ठिकाण, अणी मनाच कल्पनाला याच गुण-धर्म, असलतेला उद्देश करून सांगाच गोष्ट॑.
naanaaprakaarनानाप्रकार.n.various methods or ways.वेगळ॑ वेगळ॑ रीती. विध विध रीती. नानाविध.
naanaavidha~नानाविध.n.various manners or ways..नानाप्रकार. वेगळ॑ वेगळ॑ रीती. विध विध रीती.
naandiनांदि.n.worshipping one's ancestors before any important family function like marriage, thread ceremony etc.वराड, मुंज असल॑ शुभ कार्यक्रम आरंभ कराच पुढ॑ पितॄंला कराच पूजा.
naandi basivaNeनांदि बसिवणे.vt.consecration relating to nandi.नांदीच आवाहन॑ करणे.
naangarनांगर.n.plough.शेताच जमीन तय्यार कराच एक उपकरण॑.
naangarNaarनांगरणार.n.agricultural field hand. peasant. ryot.कुणबि. शेती जमीनांत काम करणार.
naangarNeनांगरणे.vt.to plough.नांगरून जमीन तय्यार करणे.
naaNya~नाण्य.n.coin.लोहेंत केलते चिल्लर पैसा.नाणे in sm.
naapaththaaनापत्ता.adj.untraceable.हुडुकूनीं मिळनाते.
naapaththaaनापत्ता.adj.missing.हरपलते.
naarनार.n.plant fiber.कित्येक वनस्पतींत॑ दोरास्क असाच साधन॑.from Tamil.
naaraayaNनारायण.n.Lord Vishnu.महाविष्णु.
naaraLe~नारळ॑.n.coconut.नारळी झाडाच बीं. ओल॑ खोब्र. ओल॑ खोवर॑.
naaraLeech bhaathनारळीचभात.n.an eatable made of coconut and rice.भातांत॑ वाळक॑ खोब्र अथवा ओल॑ नारळ॑ किसून घालून केलत॑ एक पदार्थ. खोब्रीच भात.
naaraLeech doodhनारळीचदूध.n.coconut milk.नारळांतून काढलते दूध.
naasaaDaaनासाडा.n.damage.हानि. नासाडीनासाडी in sm.
naasaadeeनासाडी.n.damage.हानि. नासाडा. नासाडी in sm.
naasake~नासक॑.adj.spoiled. rotten.नासझालत॑. कुजक॑.नासका in sm.
naasaNeनासणे.vi.to spoil. to rot.हाळ होणे.
naashनाश.n.destruction. ruin.नाशनष्ट. विनाश.
naashanaShTनाशनष्ट.n.unproductive loss. total loss.total waste.विनाश.
naasivaNeनासिवणे.vt.allowing to get spoiled.नाशहोयाला सोडणे.
naasthikनास्तिक॑.adj.atheist.देव नाही म्हणणार.
naasthikpaNa~नास्तिकपण॑.n.a philosophy which denies existence of God.देव नाही अस सांगाच तत्वज्ञान॑. नास्तिकवाद॑.
naasthikvaadiनास्तिकवादि.adj.an atheist.देव नाही अस म्हणणार.
naaTakनाटक.n.drama. play.रंगभूमींत॑ कराच नटनकथा.
naaTakनाटक.fig.an unreal drama put up to mislead.खरे काय म्हणून दाखिवनास्क॑ असाला कराच वागणे.
naathनात.n.grand daughter.लोंकाच अथवा लेंकीच लेंक.
naathe*नातें.n.relation. relationship.सोयरे.
naathe*sambandhनातेंसंबंध.n.relationships.सोयरसंबंध.
naathhनाथ.n.lord.प्रभु. यजमान.
naathonDनातोंड.n.a grandchild.नातू अथवा नात.नातवंड in sm.
naathonDeनातोंडे.n.grandchildren.नातू-नातें (बहु वचन).
naathooनातू.n.grandson.लोंकाच अथवा लेंकीच लोंक.
naathsoonनातसून.n.granddaughter-in-law.नातूच बाईल.
naaTiनाटि.adj.native. local.खेडच.from Tamil.
naaTiनाटि.adj.non-hybrid. naturally occurring.मूल सृष्टीच. from Tamil.
naaTNeeनाटणी.n.transplantation of crops. शेतींत रोप पुन्हा रोवणे.
naavनाव.n.name.नांव. व्यक्ति अथवा वस्तूच नाव.
naavनाव.n.fame. renown.कीर्ति. नांव.
naavageनावगे.adj.naked.वस्त्र/कापड नेसनास्क॑ असणे. उघड आंगांत असणे. नागवे. नग्न.नागवा in sm. Also, see remarks against नग्न.
naavage hoNeनावग॑ होणे.id.to lose all assets. to be bankrupt.आस्त पूरा नष्ट होणे.बरोर योचना करनास्क॑ एक मोट्ठ॑ व्यापारांत॑ घूसून तला तेवढीन नष्ट झाल॑. अत्ता नावग॑ होऊन बसलाहे.
naayakनायक.n.leader.नेता.
naayakनायक.n.hero in a drama or cinema.नाटक अथवा सिनिमाच हीरो.
naayakiनायकि.n.heroine in a drama or cinema.नाटक अथवा सिनिमाच मुख्य नटी. नायिका.
naayaliनायलि.n.a mattress.नाहलि. न्याह्लि. अंथरूण. अण्थूण. लेप.न्यहाली in sm.
naayeeनायी.adv.no. not.नाही. नाई. निषेधाच शब्द.the word "नायी" which is more commonly used in DM than "नाही" appears to be the archaic form of "नाही" ; the root being "नये".
naayikaaनायिका.n.heroine in a drama or cinema.नाटक अथवा सिनिमाच मुख्य नटी. नायकि.
nachche~नच्च॑.n.harassment. pestering.(ल्हान विषयाच) उपद्रव. तंटाfrom Tamil.
naDaveeनडवी.n.a passage from the entrance of the house to the वसरी(ओसरी) and/or central court-yard.नडुवी. घरच ओंटांतून वसरीकडे/अंगणाकडे जायाच वाट.नडवींत अंथरींगून निजणे घराला फार अपशकुन॑ म्हणून सांगण आहे, कारण घरांतल॑ लोके कोणतरीन मरलतरच नडवींत निजिवतील॑.
nadiनदि.n.river.नदि.
naDuveeनडुवी.n.a passage from the entrance of the house to the वसरी(ओसरी) and/or central court-yard.नडवी. घरच ओंटांतून वसरीकडे/अंगणाकडे जायाच वाट.
nagनग.n.ornaments.नेग. आभरण॑. वस्त. माळ-मत्ता.
nagadनगद.n.ready money. cash on the spot.रोक्कम पैसे .अम्च॑ देशांत॑ एक घर/फ़्लाट घेम॑ म्हण्जे 50% नगद द्याला तय्यार असाम॑. उद्योगांत असणारांस॑ हे साध्येच नाही.in sm "रोख" for ready money.
nagarनगर.n.town. city.पट्ण॑.
nagarpaalikaaनगरपालिका.n.town municipality.नगर भरणकराच स्थापना.
nagna~नग्न.adj.naked.नावगे. नागवे.नावगे is a misspelling of नागवे, but both forms are in currency in DM. निजार & विजार, रांदल & लांदर, इंगळा & विंगळा are some other such examples in DM.
nahaaNeनहाणे.n.first onset of female menses.स्त्रींच नवयौवनाच पहिलच विटाळ॑.अगाऊच काळांत॑ नहाणे आलते पोरीला नव॑ रेशमाच परकोर-चोळि नेसिवून अक्षण करून गांवांच थोरळे आशीर्वाद करतील॑. हे घरांत एक नवरि आहे म्हणून कळीवाच एक विध॑ आहे.
nahoनहो.n.no (not that). नोहो. न्हो.
naivedya~नैवेद्य.n.food offered to Gods.पूजाच वेळि देवाला अर्पण कराच पदार्थ. नेवेद्य॑.
nakaliनकलि.adj.counterfeit. duplicate.अस्सल नासाच॑. खोटा.
nakaTeech lagnaalaa sahasra vighna~नकटीच लग्नाला सहस्र विघ्न.say.a saying implying, "innumerable problems will crop up when a person not fully equipped attempts any thing".चातुर्य नाहीते मनुष काय काम कराला आरंभ करलतरीन भरून अडचण येईल, हे अर्थाच एक म्हण.the literal meaning being "a thousand hurdles for a marriage of a snub-nosed (ugly) girl".
nakha~नख॑.n.nail of hands and feet.हाताचीं पायेचीं बोटाच अग्र भागांत असाच पत्तळ हड॑. नंख.
nakhasthuthiनखस्तुति.n.name of a short hymn in praise of Lord Narasimha.नरसिंह देवाला प्रशंसा कराच एक स्तुतीच नाव॑. the नख॑ or नंख refers to the Lord's nails.
nakoनको.imp.do not.नोको.
nakShathra~नक्षत्र.n.star.नक्षत्र.
naLakaaनळका.n.water tap.नळी. नळ॑.
naLe~नळ॑.n.water tap.नळी. नळका.
naLeeनळी.n.water tap.नळका. नळ॑.
naLiniनळिनि.n.lotus.कमळीच फूल. तामरै (Tamil).
namaskaarनमस्कार.n.an Indian way of salutation.नमस्ते.
namastheनमस्ते.n.an Indian way of salutation.नमस्कार.
naNandनणंद.n.husband's sister.दाल्लाच बहीण.the term वहिणी is used to address a नणंद who is the husband's elder sister. The term वहिणी is also used for addressing elder brother's wife.
nandaadivaaनंदादिवा.n. a light kept burning perpetually in front of God's idols.देवाच विग्रहाच समोर सदा लाऊन ठिवाच दिवा. अखंड दिवा.
nandiनंदि.n.sacred bull of Lord Siva.महादेवाच बैलवाहन॑.
nankhनंख.n.nail. of hands and feet. हाताचीं पायेचीं बोटाच अग्र भागांत असाच पत्तळ हड॑. नख॑.
nankhara~नंखर॑.adj.very little. just a pinch. (उजंड॑)उदंड॑ थोडक॑. दोन बोटाच नंखा वाटी चिमटून काढाच एवढ॑नखभर in sm. The etymology of नंखर is नंख (nail) + भर = नंखभर. In DM नंखभर has morphed into नंखर॑.
nankhara~नंखर॑.adj.a little bit of. to a little extent.थोडक॑.
nankhurDaaनंखुरडा.n.a septic finger or toe near the nail. a whitlow.नंखाच जवळ आलते बोटाच व्रण(रण॑). नंखाच जवळ आलते पिकलते फोड.
nanthara~नंतर॑.adv.afterward.मागहून. मागून. मावून.
napumsakनपुंसक.n.eunuch.खोजा. अली.
nara~नर॑.n.male of a species.एक प्राणीच पुरुष वर्ग.
nara~नर॑.n.a man.एक पुरुष॑. एक दादिगा.
narabaleeनरबली.n.human sacrifice.मनुषाला बली द्याच यज्ञ.
naraDeeनरडी.n.gullet. throat.गळाच आंतल॑ भाग.
naraDeeनरडी.n.trachea or the windpipe in the throat.नरडी
naraDee chempaNeनरडी चेंपणे.id.to be forced under great duress (to do something).गाढ श्रमांत॑ पडणे.गेल महिना पूरा मला ऑफीसांत॑ नरडी चेंपास्क काम होत॑.
narakनरक.n.hell. the nether world. पाप केलत॑ लोकांच आत्मा जायाच ठिकाण॑.
naraka chathurdashiनरकचतुर्दशि.n.a Hindu festival falling on the fourteenth day of the second fortnight of Aswij month.अस्विज महिना क्रिष्णपक्ष॑ चतुर्दशि दिवसाच सण॑.
narasimha~नरसिंह॑.n.an incarnation of Lord Vishnu as half lion and half man.महाविष्णूच अर्ध सिंह॑ अर्ध मनुष रूपाच अवतार॑.
naravaTeeनरवटी .n.a half shell of coconut without the kernel.किसलते नारळीच अर्ध वाटी नरटी/नरोटी/नरवटी/नरंवटी/नरोटें/नरंवटें/नरवटें/नरेटी in sm. However, in today's sm only नरटी is current.
narendra~नरेंद्रा.n.king.राजा.
narthakनर्तक॑.n.dancer.नृत्य करणार. नाचणार॑.
narthakiनर्तकि.n.a female dancer.नृत्य करणारि. नाचणारि.
narthanनर्तन॑.n.dance.नृत्य.
nasaNeनसणे.vi.not to be.न असणे.
nashaaनशा.n.intoxicated state.डोस्केला चढणे.
nashaaनशा.n.intoxicating drug or liqour.नशा आणिवाच साधन॑.
naShTनष्ट.n.loss.नष्ट. हातांतून चुकणे.
naTनट.n.actor.नड. अभिनय करणार.
naTeeनटी.n.actress.नडी. अभिनय करणारि.
naTeshनटेश.n.Lord Siva.शंकर भगवान.
nathhनथ.n. nose ring worn by ladies.नेथ. नाकाच आभरण॑. नथणी.
nathhaNeeनथणी.n.nose ring worn by ladies.नथ. नेथ. नाकाच आभरण॑.
nava~नव॑.adj.new.नवीन.नवा/नव in sm.
navadhaanya~नवधान्य.n.the nine types of grains offered in the worship of Navagrahasनवधान. नवग्रहपूजाला उपयोग कराच नउ रीतीच धान्य Note :- the nine grains are bengal gram, wheat, horse gram, green gram, rice, white beans, black sesame, chicpeas and black gram. (चणादाळ, गहूं, कुळीथ अथवा हुरळी-Kannada, मुगाचदाळ, तांदूळ, पंढ्रशेंगा, काळेतीळ, काळेचणा अण्खी उडीद).

No comments:

Post a Comment